ÖZEL HABER | Vergi tahsilatı 2 yılda TL’de yüzde 145, dolar bazında yüzde 48 arttı

AKP hükümetinin 2027 yılı bütçe teklifinde vergi gelirleri için belirlediği 22,1 trilyon liralık hedef, son yıllardaki vergi tahsilatının ulaştığı büyüklüğü yeniden gündeme getirdi. Merkezi yönetim bütçe verileri üzerinden yapılan karşılaştırma, devletin topladığı vergilerin yalnızca Türk lirası cinsinden değil, dolar karşılığı bakımından da önemli ölçüde arttığını gösteriyor.

2023 yılında devletin topladığı vergi 4 trilyon 501 milyar liraydı. Bu tutar 2024’te 7 trilyon 305 milyar liraya, 2025’te ise 11 trilyon 49 milyar liraya yükseldi. Böylece yıllık vergi tahsilatı yalnızca iki yılda yüzde 145,5 arttı. Başka bir ifadeyle devletin bir yılda topladığı vergi tutarı 2023’ten 2025’e yaklaşık 2,5 katına çıktı. Ancak asıl dikkat çekici sonuç, bu rakamların dolar karşılığına bakıldığında ortaya çıkıyor.

Vergi tahsilatının yıllık ortalama dolar kuru üzerinden hesaplanan karşılığı, 2023 yılında yaklaşık 189,2 milyar dolardı. 2024 yılında bu tutar 222,6 milyar dolara yükseldi. 2025 yılında ise 279,7 milyar dolara ulaştı. Böylece devletin yıllık vergi tahsilatı iki yılda dolar bazında yaklaşık 90,5 milyar dolar arttı. Artış oranı yüzde 47,8 olarak hesaplandı.

Dolar karşılıkları, yıllık vergi tahsilatının ilgili yılın ortalama dolar kuruna bölünmesiyle yaklaşık olarak hesaplandı. Bu yöntem, yıl boyunca gerçekleşen tahsilatın dolar cinsinden büyüklüğünü karşılaştırmak için kullanılıyor. 2024 yılında vergi tahsilatı dolar bazında yaklaşık yüzde 17,7 artarken, 2025’teki artış yüzde 25,6 oldu. 

Peki bütün bunlar ne anlama geliyor? 

Devletin yıllık vergi tahsilatı 2023-2025 döneminde TL bazında yüzde 145,5, dolar bazında yaklaşık yüzde 47,8 artarken, toplanan vergilerin milli gelire oranı da yüzde 16,61’den yüzde 17,47’ye yükseldi. Böylece merkezi yönetimin vergi tahsilatı yalnızca tutar olarak değil, ekonomideki payı bakımından da büyüdü; yani vatandaşın vergi yükü daha da arttı. Devlet, ekonomide üretilen her 100 liralık gelire karşılık 2023’te 16,61 lira vergi toplarken 2025’te 17,47 lira topladı. 

Üç yılda 22,86 trilyon lira vergi toplandı

Devletin 2023, 2024 ve 2025 yıllarında topladığı toplam vergi 22 trilyon 855 milyar liraya ulaştı. Yıllık tahsilat 2023’ten 2024’e yüzde 62,3, 2024’ten 2025’e ise yüzde 51,3 arttı. Üç yılın toplamında ortaya çıkan 22,86 trilyon liralık tahsilat, 2027 bütçesinde tek yıl için belirlenen vergi hedefiyle neredeyse aynı büyüklüğe ulaşıyor.

2026’da hedef 13,83 trilyon lira

2026 yılı merkezi yönetim bütçesinde vergi gelirleri için 13 trilyon 833 milyar liralık hedef belirlenmişti. Bu rakam, 2025 yılında gerçekleşen 11 trilyon 49 milyar liralık tahsilatın yaklaşık yüzde 25,2 üzerinde bulunuyor. Ancak 2026 yılı henüz tamamlanmadığı için bu tutar yıl sonu gerçekleşmesini değil, bütçe hazırlanırken belirlenen hedefi ifade ediyor.

2027’de tek yılda üç yıllık vergiye yakın tahsilat

2027 bütçe teklifinde vergi geliri hedefi 22,1 trilyon liraya yükseltildi. Bu rakam, 2026 bütçesindeki 13,83 trilyon liralık hedefin yaklaşık 8,27 trilyon lira üzerinde. İki bütçe hedefi arasındaki nominal artış yüzde 59,8’e ulaşıyor.

Daha çarpıcı karşılaştırma ise önceki üç yılın toplamıyla ortaya çıkıyor. Devletin 2023, 2024 ve 2025 yıllarında topladığı toplam vergi 22,86 trilyon liraydı. Hükümetin 2027 yılı için tek başına öngördüğü 22,1 trilyon liralık vergi geliri, bu üç yıllık toplamın yaklaşık yüzde 96,7’sine karşılık geliyor.

Başka bir ifadeyle hükümet, önceki üç yılda tahsil edilen toplam vergiye yakın bir tutarı 2027 yılında tek başına toplamayı planlıyor. Bu karşılaştırma nominal tutarlara dayanıyor. Enflasyon nedeniyle farklı yıllarda toplanan vergilerin satın alma gücü aynı değil.

Akaryakıttan alınacak ÖTV’de yüzde 171 artış beklentisi

2027 bütçesinde Özel Tüketim Vergisi’nden (ÖTV) beklenen toplam gelir 3,3 trilyon lira olarak hesaplandı. Bu tutar, 2026 yılına göre yüzde 55,8 artış anlamına geliyor. En dikkat çekici artış petrol ve doğalgaz ürünlerinde görülüyor. Bu ürünlerden alınacak ÖTV gelirinin 871 milyar liraya ulaşması bekleniyor. Söz konusu tutar, 2026 yılına göre yüzde 171’lik artışa karşılık geliyor.

Ancak bu oran, akaryakıt veya doğalgaz fiyatlarına yüzde 171 zam yapılacağı anlamına gelmiyor. Artış, devletin bu ürünlerden tahsil etmeyi planladığı toplam vergi gelirini gösteriyor. Motorlu taşıt araçlarından alınacak ÖTV’nin ise 1,1 trilyon liraya ulaşması öngörülüyor.

Sigara ve alkollü içkilerden 1 trilyon lirayı aşan vergi

2027 bütçesinde tütün mamullerinden 796 milyar lira, alkollü içkilerden ise 260 milyar lira ÖTV geliri bekleniyor. Böylece bu iki ürün grubundan tahsil edilmesi öngörülen toplam vergi 1 trilyon 56 milyar liraya ulaşıyor. Motorlu taşıtlar vergisinden 175,7 milyar lira, özel iletişim vergisinden 84,5 milyar lira, konaklama vergisinden 27,2 milyar lira ve dijital hizmet vergisinden 24,2 milyar lira gelir elde edilmesi planlanıyor. Değerli konut vergisinden beklenen gelir ise 781 milyon lira düzeyinde.

Trafik cezalarından 151 milyar lira gelir bekleniyor

2027 bütçesinde vergi gelirlerinin yanı sıra para cezalarından elde edilmesi beklenen gelir de dikkat çekiyor. Bütçe teklifine göre gelecek yıl toplam 489,9 milyar lira para cezası geliri öngörülüyor. Bu tutarın yaklaşık 151 milyar lirasını trafik para cezaları, 236 milyar lirasını ise vergi cezaları oluşturuyor.

Yalnızca bu iki kalemden beklenen toplam gelir 387 milyar liraya ulaşıyor. Bu rakam, bütçede öngörülen toplam para cezası gelirinin yaklaşık yüzde 79’una karşılık geliyor. Söz konusu rakamlar bütçe gelir tahminleri niteliğinde olup yıl içinde aynı tutarda ceza kesileceği veya tahsilat yapılacağı anlamına gelmiyor.

4,9 trilyon liralık vergi istisnası ve muafiyeti

2027 bütçe teklifinde devletin çeşitli indirim, istisna ve muafiyetler nedeniyle tahsil etmekten vazgeçtiği vergilerin toplamı 4,9 trilyon lira olarak hesaplandı. Vergi harcaması olarak tanımlanan bu tutarın 2,2 trilyon lirası Gelir Vergisi Kanunu, 1,1 trilyon lirası Kurumlar Vergisi Kanunu, 972 milyar lirası ise Katma Değer Vergisi Kanunu kapsamındaki düzenlemelerden kaynaklanıyor.

ÖTV kapsamındaki vergi harcaması 118 milyar lira, diğer kanunlar kapsamındaki tutar ise 411 milyar lira olarak öngörülüyor. Kurumlar vergisi kapsamındaki 1,1 trilyon liralık vergi harcaması, şirketlere uygulanan vergi avantajlarının büyüklüğünü gösteriyor. Ancak bu tutar şirketlere doğrudan yapılan nakit ödeme anlamına gelmiyor.