Cerrah Reis vs. ‘Hiç Ummadığımız İsimler Örgütü’ (1)

M. NEDİM HAZAR | YORUM 

Siyaset tıp dilini ele geçirdiğinde hastaya acımak gerekir. Çünkü o dilde teşhisi koyan da, bıçağı tutan da, ameliyatın başarılı geçtiğini ilan eden de aynı kişidir; hastaya yalnızca faturayı ödemek düşer.

Şimdilerde Türkiye’de ameliyat masasında bir iktidar var. Neşter kimin elinde, hasta kim, kesilip atılacak organ hangisi? Ve hepsinden önemlisi: Hastalığın bizzat kendisi ameliyatı yönetiyorsa şifa mümkün mü?

Recep Tayyip Erdoğan, 21 Ekim’de Meclis kürsüsünden fon skandalına ilişkin konuşurken meseleyi bir cerrah titizliğiyle yönettiklerini söyledi. Ardından Güney Kore dönüşü uçakta, bu kez şaşkınlık makamından seslendi: “Hiç ummadığınız insanlar, bu işlerin içerisine girmişler.”

İki enteresan cümle aslında olayı tüm çıplaklığıyla ortaya koymaya yetiyor. 20 yılı aşkın bir iktidarın bütün çelişkilerini ele veren muazzam bir siyasi alegori. 

İlkinde cerrah var. İkincisinde hayretler içinde kalmış bir seyirci. İlkinde her şeyi kontrol eden kudretli bir irade. İkincisinde kendi çevresinde olup bitenlerden habersiz kalmış masum bir devlet adamı. İlkinde neşter. İkincisinde şaşkınlık.

Peki, hangisi gerçek Erdoğan?

Bence ikisi de değil. Daha doğrusu, ikisi de aynı siyasi stratejinin birbirini tamamlayan parçaları.

Erdoğan’ın bugün bir cerrah titizliğiyle uğraştığı asıl mesele, Türkiye’nin kanayan yaralarını iyileştirmekten ziyade, kendi iktidarının maruz kaldığı siyasi kanamayı durdurmak. Çünkü ortada yalnızca ekonomik bir skandal değil, iktidarın yıllardır inşa ettiği dokunulmazlık ve kirli imtiyaz düzeninin bizzat kendi ağırlığı altında çatırdaması var.

Cerrah Reis’in ameliyat masasında yatan hasta Türkiye değil. AKP’nin siyasi meşruiyeti. Ve cerrahın önceliği, hastalığı bütün nedenleriyle teşhis etmekten çok, ameliyatın sonunda kendi ellerinin temiz görünmesini sağlamak izlenimi veriyor.

Erdoğan aynı günlerde, safradan kurtarırken sağlam organların tahrip edilmemesi gerektiğini de hatırlatmıştı. Safra, Türkçe’nin çift anlamlı kelimelerindendir. Hem karaciğerin salgısı, hem de fırtınada gemiyi hafifletmek için denize atılan yük. Reis hangisini kastettiyse artık önemi kalmadı; aradan geçen haftalar, kurtarılmak istenenin hasta değil gemi olduğunu yeterince gösterdi.

Cerrahın neşteri neden hep başkalarına değiyor?

Erdoğan’ın siyasi hayatında son derece maharetle kullandığı bir yöntem var: Başarıyı şahsileştirmek, başarısızlığı dağıtmak. 

Ekonomi büyürse Erdoğan’ın liderliği sayesinde büyür. Ekonomi çökerse dış güçler, küresel şartlar, faiz lobileri veya işini iyi yapamayan bürokratlar vardır. Devlet başarılıysa Reis’in feraseti konuşur. Devlet başarısızsa çevresini kuşatan kötü niyetli insanlar.

20 yılı aşkın iktidarın sonunda ortaya çıkan bu tuhaf yönetim muhasebesinde, başarıların tek sahibi vardır ama başarısızlıkların sahibi sürekli değişir. Şimdi aynı yöntem fon skandalında sahneleniyor.

Kamuoyunun önüne çıkarılan hikâye kabaca şu: Devletin tepesinde tertemiz bir lider var. Bu lider milletin menfaatini her şeyin üzerinde tutuyor. Fakat onun iyi niyetini istismar eden birtakım açgözlü insanlar, birtakım bürokratlar, birtakım siyasetçiler, birtakım yakın çevre unsurları var. Lider de meseleyi öğrenir öğrenmez neşterini çekiyor.

Ne kadar da tanıdık değil mi?!

Bu hikâyenin tek defosu, Erdoğan’ın Türkiye’yi dün yönetmeye başlamamış olması.

SPK’nın, BDDK’nın, ekonomi bürokrasisinin, kamu bankalarının, düzenleyici kurumların, denetim mekanizmalarının bugünkü yapısı gökten zembille inmedi. Bu kurumların yöneticileri rastgele seçilmedi. Türkiye’nin karar alma süreçleri kendiliğinden Cumhurbaşkanlığı merkezinde toplanmadı.

Bütün bu leş düzenek uzun yıllar boyunca, adım adım, bilinçli siyasi tercihlerle inşa edildi. Şimdi bu sistemin içinden birbiri ardına usulsüzlük ve ayrıcalıklı kazanç iddiaları yükselirken, sistemi kuran iradenin kendisini dışarıdan gelmiş bir temizlik görevlisi gibi takdim etmesi, en hafif tabirle siyasi aklın sınırlarını zorlayan bir gösteri.

Çünkü mesele yalnızca kimin suç işlediği değil. Mesele, suç işleme imkânlarını büyüten kurumsal düzenin nasıl kurulduğu.

Bir ülkede denetim kurumlarının bağımsızlığı zayıflamışsa, atamalarda liyakatin yerini sadakat almışsa, kamusal güce yakınlık ekonomik fırsatlara erişimde belirleyici hâle gelmişse, orada ortaya çıkan her skandalı birkaç kişinin ahlaki zaafıyla açıklamak mümkün değildir.

Bireysel suçun sorumluluğu elbette bireyseldir. Ama sistemin siyasi sorumluluğu, onu kuranlardan bağımsız düşünülemez. 

İşte Cerrah Reis’in en büyük açmazı burada. Ameliyatın derinleşmesi, neşterin kendi siyasi mimarisine değmesi demek. Tabii bir de öfke var, “Niye enselendiniz?”

Hiç ummadığımız isimler kimmiş?

Güney Kore dönüşü uçakta, cerrah ameliyat masasından başını kaldırdı ve şaşkınlığını paylaştı: “Bakıyorsunuz hiç ummadığınız insanlar, bu işlerin içerisine girmişler.”

Hani şaşkın spikerin söylediği gibi, “Vay anasını sayın seyirciler!”

Böylece Türkiye’nin suç literatürüne yeni bir yapı eklendi: Hiç Ummadığımız İsimler Örgütü. Şeması yok, kurucusu yok, listesi yok. İstanbul Büyükşehir dosyalarında savcılık örgütlere isim bulmakta, kişileri oklarla birbirine bağlamakta üstüne yoktu malum; Türkiye’nin yaşadığı en büyük soygun söz konusu olduğunda ise yapının bir adı bile hâlâ konulmuş değil. Madem konulmuyor, biz bu söz üzerinde biraz duralım.

Bir tür ‘hiç kimsenin’ hikayesi ile karşı karşıyayız. 

Bu ismin edebiyatta çok eski bir akrabaları var. Sözgelimi Odysseia’nın dokuzuncu kitabında Odysseus, Kyklops Polyphemos’a adının “Hiç Kimse” olduğunu söyler. Dev kör edildiğinde komşularına bağırır: Beni Hiç Kimse vuruyor! Komşular omuz silkip evlerine döner. Hiç kimse vurmuşsa ortada suç da, suçlu da, koşup gelecek bir sebep de yoktur.

“Hiç ummadığımız insanlar” formülü, işte bu kurnazlığın saray versiyonu adeta. Failleri açıklamadığı gibi doğrudan buharlaştırıyor. Hannah Arendt bürokrasiyi “hiç kimsenin yönetimi” diye tarif ederken, sorumluluk soracak bir muhatabın bulunmadığı tahakkümün en korkunç tahakküm olduğunu söylüyordu. Türkiye bu tarifin en ironik uygulamasını yaşıyor: Tek bir adamın soğan satışından tavukçusuna çökmeye varıncaya kadar karar verdiği sistemde, iş hesap vermeye gelince yönetimin adı “Hiç Kimse” oluyor.

Bu söz üzerinde biraz duralım.

“Hiç ummadığınız insanlar…”

Gerçekten mi? Kim bunlar? Dün mü ortaya çıktılar? Devletin koridorlarına önceki gece mi girdiler? İktidar partisinin yönetim katlarına kimsenin haberi olmadan mı yerleştiler? Ekonomi bürokrasisinde görev yapanlar, siyasi nüfuz sahipleri, eski bakanlar, danışmanlar, yöneticiler birbirini hiç tanımıyor muydu?

Erdoğan’ın şaşkınlığı gerçek olabilir. İnsanlar, yıllardır birlikte çalıştıkları kişilerin yaptıklarına gerçekten şaşırabilirler. Ama şaşkınlık buna değil emin olun, bunların açığa çıkmasına, bunların enselenmesine…

Ne ki siyasi sorumluluk, şaşırma hakkından daha ağır bir şey.

Bir cumhurbaşkanı, özellikle de yasaları filan çöpe atıp, her şeyi iki dudağı arasına yerleştirerek yürütme gücünü böylesine merkezileştirmiş bir cumhurbaşkanı, kendi yönetimindeki kurumlarda yaşanan büyük bir skandal karşısında yalnızca şaşkınlık beyanıyla yetinemez.

Üstelik bu sözler yeni bir soruyu da doğuruyor: Erdoğan gerçekten bu olan bitenleri yeni mi öğreniyor?

Hangi isimleri biliyor? Kendisine kim bilgi verdi? Hangi kurum hangi tarihte uyardı? Uyarıdan sonra ne yapıldı? Bütün isimlerin önünde bulunduğunu cümle alem biliyor. Kime niye şaşıracak ki?

Esas soru, niye açıklayamıyor?

Hazine ve Maliye Bakanı Mehmet Şimşek bile listelerin açıklanmasını tercih ettiğini söylüyorsa, açıklama kararının neden ve kim tarafından ertelendiği meşru bir kamu sorusu değil mi?.

İşin ironik tarafı, Erdoğan’ın şaşkınlık ifadesinin iktidar çevrelerinde de sözümona yeni bir beklenti oluşturması. Bir AKP il yöneticisi, söz konusu kişilerin sıradan partililer değil, üst düzey bürokratlar ve tanınmış isimler olabileceğini söylüyor. Bu bir parti yöneticisinin değerlendirmesi; elbette ispatlanmış bir isim listesi değil. Ama parti içindeki rahatsızlığın işaretlerinden biri. 

Bu konuyu irdelemeye devam edeceğiz…