BM İklim Zirvesi Antalya’da başladı; Guterres’ten liderlere ‘ciddileşme’ çağrısı

Türkiye ve Avustralya’nın ortaklığında Antalya’da başlayan Birleşmiş Milletler İklim Değişikliği Çerçeve Sözleşmesi 31. Taraflar Konferansı (COP31), zengin ve yoksul ülkeler arasındaki iklim finansmanı gerilimiyle açıldı. Açılış töreninin 1,5 saat gecikmeli yapıldığı zirvede BM Genel Sekreteri António Guterres, küresel liderlere “Artık iklim krizinde aşırı uçlar çağına girdik, ciddileşme zamanı” uyarısında bulundu.

Dünya genelinde ölümcül sıcak hava dalgaları, yıkıcı orman yangınları ve sel felaketleriyle geçen rekor sıcaklıktaki bir yılın ardından küresel iklim diplomasisi Antalya’da bir araya geldi. Binlerce delege, sivil toplum temsilcisi ve diplomatın katılımıyla iki hafta sürecek olan COP31 İklim Zirvesi, Türkiye’nin ev sahipliğinde ve müzakere liderliğini üstlenen Avustralya’nın koordinasyonunda kapılarını açtı. “Uygulama COP’u” olarak adlandırılan ve yıllardır yinelenen vaatleri somut eyleme dönüştürmeyi hedefleyen zirve, ilk dakikalarından itibaren çetin pazarlıklara sahne oldu.

Gelişmekte olan ülkelerin iklim finansmanı taleplerini resmi müzakere gündemine dahil ettirme mücadelesi, açılış seremonisinin 1,5 saat gecikmeli olarak başlamasına yol açtı. İklim krizine tarihsel olarak en çok neden olan gelişmiş ülkelerin, geçtiğimiz yıl Brezilya’daki COP30’da kararlaştırılan finansman sağlama mekanizmasının gündeme alınması konusunda katı bir direnç sergilediği belirtildi. Afrika ülkelerinin iklim krizine uyum fonlarının üç katına çıkarılması talebi resmi gündemde bağımsız bir başlık olarak yer bulamazken, konunun diğer oturumlar altında ele alınacağı bildirildi. Avrupa Birliği cephesinden gelen “yeni mali taahhütler için yeterli siyasi irade bulunmadığı” yönündeki uyarılar ise yoksul ülkelerin tepkisini artırdı.

Zirvenin açılışında konuşan BM Genel Sekreteri António Guterres, liderlere emisyonları çok daha hızlı azaltma, fosil yakıtlardan adil geçişi hızlandırma ve kırılgan ülkelere ihtiyaç duydukları finansal desteği sağlama çağrısında bulundu. Dünya Meteoroloji Örgütü’nün zirveyle eş zamanlı yayımladığı rapor, 2026 yılında da küresel sıcaklık rekorlarının, buzullardaki erimenin ve deniz seviyesindeki yükselmenin sürdüğünü ortaya koydu. Bilim insanları, küresel ısınmanın Paris Anlaşması’nda belirlenen 1,5 derecelik kritik eşiği aşma rotasında ilerlediği konusunda bir kez daha uyardı.

Görüşmeler, küresel petrol fiyatı şoklarının yanı sıra ABD’nin İran ile yaşadığı savaş ve Rusya’nın Ukrayna’daki çatışmalarının körüklediği ağır bir jeopolitik atmosferin gölgesinde gerçekleşiyor. İklim kuşkucusu ABD Başkanı Donald Trump yönetimi Antalya’ya resmi temsilci göndermezken, ABD Kongresi’nden Demokrat ağırlıklı bir heyet zirveye katılıyor. Brezilya’da seçim zaferinin ardından iklim aktivistlerinin umudu haline gelen Devlet Başkanı Luiz Inacio Lula da Silva’nın ise bu hafta zirvede kritik bir konuşma yapması bekleniyor.

Zirvenin en çok tartışılması beklenen konularından biri de Türkiye’nin gündeme taşıdığı küresel elektrifikasyon hamlesi. Küresel enerji talebinde elektriğin mevcut yüzde 20’lik payını 2035 yılına kadar yüzde 35’e çıkarmayı hedefleyen Türkiye’nin teklifine karşılık Avrupa Birliği, “temiz” elektrifikasyon vurgusu yaparak fosil yakıt kaynaklı üretimin sınırlandırılmasını talep ediyor. Fosil yakıtlardan aşamalı çıkış konusunda ülkelerin henüz bağlayıcı ve net bir takvimde uzlaşamamış olması, Antalya’daki iki haftalık maratonun zorlu geçeceğini gösteriyor.