Türkiye dış ticarette kaybediyor: İthalat fiyatları ihracattan daha hızlı arttı

Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) açıkladığı Ağustos 2026 Dış Ticaret Endeksleri, Türkiye’nin uluslararası ticarette fiyatlar açısından dezavantajlı bir tabloyla karşı karşıya olduğunu ortaya koydu. İthal edilen ürünlerin fiyatları ihraç edilen ürünlerden daha hızlı artarken, hem ihracat hem de ithalat miktarında düşüş yaşandı.

Verilere göre ihracat birim değer endeksi ağustosta geçen yılın aynı ayına göre yüzde 8,5 arttı. Aynı dönemde ithalat birim değer endeksindeki artış yüzde 13,7 oldu. Böylece Türkiye’nin yurt dışından satın aldığı ürünlerin ortalama birim fiyatı, sattığı ürünlere göre daha hızlı yükseldi.

100 dolarlık ihracatın satın alma gücü geriledi

Verilerin en dikkat çekici sonucu dış ticaret haddinde görüldü. Ağustos 2025’te 94,3 olan dış ticaret haddi, bir yılda 4,3 puan düşerek 90’a geriledi. Dış ticaret haddi, Türkiye’nin ihraç ettiği ürünlerin fiyatları ile ithal ettiği ürünlerin fiyatları arasındaki ilişkiyi gösteriyor. Oranın düşmesi, Türkiye’nin aynı miktarda ithal ürün satın alabilmek için daha fazla ihracat yapmak zorunda kalması anlamına geliyor.

Somut bir örnekle açıklamak gerekirse, geçen yıl ihraç edilen belirli miktardaki ürün karşılığında 94,3 birim ithal ürün alınabiliyorken, bu yıl aynı miktardaki ihracatla ancak 90 birim ithal ürün alınabiliyor. Bu karşılaştırma, fiyat endekslerine dayalı satın alma gücünü gösteriyor.

İhracat miktarı da geriledi

Dış ticaretteki olumsuzluk yalnızca fiyatlarla sınırlı kalmadı. Ağustos ayında ihracat miktar endeksi geçen yılın aynı ayına göre yüzde 0,4 azaldı. İhracatın önemli kalemlerinden imalat sanayisinde miktar bazındaki düşüş yüzde 4,5’e ulaştı. Yakıt ihracatında ise miktar yüzde 20 azaldı.

Buna karşılık yakıt ihracatının birim değer endeksi yüzde 47,1 arttı. Bu durum, yakıt ihracatında miktar azalmasına rağmen birim fiyatların önemli ölçüde yükseldiğini gösterdi.

İmalat sanayisinde de benzer bir ayrışma yaşandı. İhraç edilen ürünlerin miktarı yüzde 4,5 azalırken birim değerleri yüzde 5,1 arttı. Başka bir ifadeyle imalat sanayisi geçen yılın aynı ayına göre miktar olarak daha az ürün ihraç etti ancak bu ürünlerin ortalama birim fiyatı yükseldi.

İthalat miktarı düştü ama fiyatlar yükseldi

İthalat tarafında da fiyat ve miktar arasındaki fark dikkat çekti. Ağustos ayında ithalat miktar endeksi yüzde 2,8 azalırken ithalat birim değer endeksi yüzde 13,7 yükseldi. Özellikle enerji ithalatında fiyat artışı öne çıktı. Yakıt ithalatının birim değer endeksi yüzde 35,9 artarken miktar endeksi yüzde 1,6 geriledi.

Bu tablo, Türkiye’nin miktar olarak daha az yakıt ithal etmesine rağmen ithal edilen yakıtın ortalama birim fiyatının önemli ölçüde yükseldiğini gösteriyor.

Ham madde ithalatında da benzer bir gelişme yaşandı. Yakıt hariç ham maddelerin ithalat miktarı yüzde 8,3 artarken birim değerleri yüzde 12,5 yükseldi.

Gıda ithalatında miktar yüzde 36,2 arttı

Ağustos verilerinde dikkat çeken bir başka gelişme gıda, içecek ve tütün ithalatında yaşandı. Bu ürün grubunda ithalat miktar endeksi geçen yılın aynı ayına göre yüzde 36,2 arttı. Buna karşılık birim değer endeksi yüzde 4,2 geriledi.

Bu veriler, Türkiye’nin gıda, içecek ve tütün grubunda geçen yılın aynı ayına göre miktar olarak belirgin biçimde daha fazla ithalat yaptığını, ancak ithal edilen ürünlerin ortalama birim fiyatının düştüğünü gösterdi.

Son bir ayda ihracat miktarı arttı

Yıllık karşılaştırmadaki düşüşe rağmen aylık verilerde ihracat miktarında sınırlı bir toparlanma görüldü. Mevsim ve takvim etkilerinden arındırılmış ihracat miktar endeksi temmuzdaki 143,6 seviyesinden ağustosta 145’e yükseldi. Böylece aylık artış yüzde 1 oldu.

İthalat miktar endeksi ise aynı dönemde yüzde 2,5 azalarak 114,6’dan 111,7’ye geriledi. Bu sonuçlar, ihracat miktarında bir önceki aya göre toparlanma yaşandığını ancak geçen yılın aynı ayına kıyasla düşüşün sürdüğünü ortaya koydu.

Ne anlama geliyor?

Dış ticaret verilerindeki asıl sorun, Türkiye’nin ithal ettiği ürünlerin fiyatlarının ihraç ettiği ürünlerden daha hızlı yükselmesi. Bu durum, Türkiye’nin dış ticarette satın alma gücünün zayıfladığı anlamına geliyor. Aynı miktarda ithalat yapabilmek için daha fazla mal ihraç etmek gerekiyor. 

Somut bir örnekle açıklayalım:

Türkiye’nin geçen yıl yurt dışına 100 dolara sattığı bir ürünün fiyatı, yüzde 8,5 artışla bu yıl 108,5 dolara yükselmiş olsun. Ancak Türkiye’nin yurt dışından 100 dolara satın aldığı bir ürünün fiyatı, yüzde 13,7 artışla 113,7 dolara çıkıyor.

Sonuç: Türkiye’nin sattığı ürünün fiyatı 8,5 dolar artarken satın aldığı ürünün fiyatı 13,7 dolar yükseliyor. Dolayısıyla aynı miktarda ithal ürün satın alabilmek için daha fazla ürün ihraç etmesi gerekiyor.

Yani Türkiye’nin dış ticarette satın alma gücü azalıyor. İhracat fiyatları artsa bile ithalat daha hızlı pahalandığı için ülke ticarette fiyat açısından dezavantajlı duruma düşüyor..