The Economist’in 2027 kapağını okumak: Eski ölüyor, yeni doğamıyor! 

The Economist’in 2027 kapağını okumak: Eski ölüyor, yeni doğamıyor! 

M. NEDİM HAZAR | HABER ANALİZ

“Canavarlarla dolu bir ormandayız!”

(Cemil Meriç, Bu Ülke)

Her sene kasım ayında The Economist’in yıllık “The World Ahead” sayısı çıktığında aynı sahne yaşanır. Derginin zekâları zehir gibi editoryal ve görsel ekibinin aylarca süren uğraşları sonucunda hazırladığı kapak adeta bir bulmaca gibi didik didik edilir, her küçük figürde gizli bir mesaj, her renkte bir kehanet aranır. Ve elbette 2027 kapağı da belli ki bu kaderden kaçamayacak. Oysa bu kapağı “olacakların şifresi” olarak okumak, onu ucuzlatmak anlamına geliyor.

Bence daha sağlam bir okuma şu olabilir: Bu kapak bir kehanet değil, bir editoryal risk haritası mahiyetinde. Dünyanın en etkili ekonomi dergilerinden birinin önümüzdeki yıl hangi meseleleri belirleyici gördüğünün, hangi korkuları ciddiye aldığının sembolik özeti adeta. Demem o ki kapak bize 2027’de ne olacağını söylemiyor; neyin olabileceğinden endişe ettiklerini ilan ediyor.

Ve bu endişenin ana fikri, kapağın kompozisyonunda saklı; krizler artık ayrı kutularda durmuyor. Savaş ekonomiyi, ekonomi siyaseti, siyaset teknolojiyi, teknoloji yeniden savaşı besliyor. Kırmızı, siyah ve beyazla çizilmiş bu yuvarlak dünyanın her parçası bir başkasına dayanıyor. Gramsci’nin hapishane defterlerine düştüğü o meşhur notu hatırlatırcasına: Eski ölüyor, yeni doğamıyor; bu ara dönemde ise türlü türlü marazi belirtiler ortaya çıkıyor.

Bahse konu cümleyi yazan adamın hikayesi, cümlenin kendisi kadar çarpıcı. Ki vaktiyle onunla ilgili detaylı bir yazı kaleme almıştım. BKNZ) Antonio Gramsci, Sardunya’nın yoksul bir köyünde doğmuş, çocukluğunda geçirdiği bir hastalık yüzünden kambur ve ufacık kalmış, ama İtalya’nın yirminci yüzyıldaki en keskin zihinlerinden biri olmuştu. 1926’da Mussolini’nin polisi onu, milletvekili dokunulmazlığına rağmen tutukladı. Duruşmada savcının söylediği rivayet edilen cümle, faşizmin düşünceye bakışının özeti gibiydi: “Bu beynin 20 yıl boyunca çalışmasını engellemeliyiz.” Elbette o beyin çalışmaya devam etti. Gramsci, hücrede, sansürü atlatmak için şifreli bir dille, 30’u aşkın deftere binlerce sayfa yazdı; bugün “Hapishane Defterleri” olarak bilinen bu notlar, iktidarın yalnızca zorla değil, rıza üreterek de ayakta durduğunu anlatan hegemonya kavramını siyaset düşüncesine kazandırdı. 1930’da bu defterlerden birine düştüğü not, belki de yüzyılın en çok alıntılanan kriz tanımıydı: “Kriz tam da eskinin ölmesi ve yeninin doğamamasından ibarettir; bu fetret döneminde en çeşitli marazi belirtiler ortaya çıkar.” 

Popüler çevirilerde bu “marazi belirtiler” zamanla “canavarlar”a dönüştü belki ama asıl sözcük daha ürkütücüydü, çünkü canavar dışarıdan gelir, hastalık ise bedenin içinden. Gramsci serbest kalmayı göremeden, 1937’de, 46 yaşında öldü. Faşizm onun bedenini tüketti; düşüncesini ise susturamadı. The Economist kapağının tam merkezine bir beyin yerleştirdiğinde, belki de bilmeden bu hikâyeye de bir selam gönderiyor: Krizlerin ortasında asıl mesele, düşünmeye devam edip edemeyeceğimizdir…

Krizler artık ayrı kutularda durmuyor.

Yüzsüz kalabalıklar, dikey bir hiyerarşi

Kapak 17 Kasım 2026’da tanıtıldı. İllüstrasyonu Amerikalı sanatçı Cleon Peterson çizmiş. Peterson’ı tanıyanlar, onun grafik dilini ilk bakışta fark etmiş bittabi: Kırmızı-siyah-beyaz üçlüsü, yüzsüz ve şematik figürler, bireyden çok kitleleri, orduları, gölgeleri anlatan neredeyse mitolojik bir şiddet estetiği.

Bu noktada bir uyarıyı en başta yapmak gerekiyor. Kapakta insanların “kaybolmuş” görünmesini derginin dünya görüşüne bağlamak işin kolayı ama bu, büyük ölçüde Peterson’ın imzasından dolayı bence. Zira ustanın neredeyse tüm işlerinde insan zaten yüzsüz betimlenir. Görsel dili editoryal mesajla karıştırmamak, yorumun hem dürüstlüğü için şart hem de daha doğru okuma sağlayabilmenin gerekliliği.

Kapaktaki bir diğer önemli unsur ise üslup değil esasen, tasarım. Kapağın en tepesinde, bir aile fotoğrafı dizilişiyle yan yana durmuş siyah takım elbiseli liderler var. En dipte ise çadırlar, göç eden insan siluetleri ve başını ellerinin arasına gömmüş bir figür. Yukarıda temsil ve iktidar, aşağıda barınma ve hayatta kalma mücadelesi veren sıradan halk. Karar verenlerle o kararların bedelini ödeyenler aynı resmin farklı katmanlarında, aradaki mesafeyi ise füzeler, borsa okları ve yanan ormanlar dolduruyor.

Dairesel kompozisyon da şüphesiz bilinçli bir tercih. Bu bir dünya haritası değil; içine her şeyin sıkıştırıldığı, hiçbir krizin kendi alanında kalamadığı bir gezegen kesiti. Ve merkezde, tüm bu kürenin etrafında döndüğü eksen olarak, devre desenli bir beyin duruyor.

Mesele sessiz bir veda değil, çarpışarak çekilme!

Trump’ın kum saati

Kapağın sağ üstünde üzerinde “TRUMP” yazan bir gökdelen, hemen altında ise akan bir kum saati var. Üstteki başlık da aynı şeyi söylüyor: “Trump’s final chapter — Not going quietly”, yani Trump’ın son valsi,  gidişi sessiz olmayacak! Belki gitmemeye bile kalkabilir hatta. 

Bu imgeyi doğru okumak için derginin kendi çerçevesine bakmak gerekiyor. Editör Tom Standage’a göre Trump sonrası dönem başlıyor: Ara seçimlerde Demokratlar Kongre’nin iki kanadını da ele geçirdi ve halefinin kim olacağı yarışı şimdiden açıldı. Ama Standage, Trump’ın bu duruma kolay rıza göstereceği kanaatinde değil, tam tersine daha da saldırgan ve öngörülemez hâle geleceğini düşünüyor. Onu “topal ördek” değil, “yıkıcı bir Angry Bird” olarak tanımlıyor.

Yani kum saati bir bitişin değil, bir gerilimin simgesi. Zaman daralıyor ve  bunun için kararnameler, hukuk savaşları ve askeri hamleler hızlanabilir. Bunu Trump’ın 2027’de görevden ayrılacağına ya da başına bir şey geleceğine dair bir “şifre” olarak okumak ise tamamen yanlış olacaktır.

Aslında soru bir kişinin kaderinden çok daha büyük. Amerikan hegemonyası yalnızca askeri güce dayanmıyor zira. Müttefiklerin güveni, rakiplerin çekinmesi ve uluslararası kurumların meşruiyeti de bu yapının taşıyıcı kolonları. İran savaşının ardından bu üç kolonun aynı anda yıpranma ihtimali, derginin en ciddi kaygılarından biri. Buradan ABD’nin çökeceği sonucu çıkarmamak lazım. Bence çok daha ince: Amerikan gücünün nasıl kullanılacağına dair belirsizlik, dünya sisteminin başlı başına bir risk kalemi hâline gelmiş durumda.

Yapay zekâ vaadi, finansal risk ve güç mücadelesiyle iç içe.

YZ: İlerleme mi, balon mu?

Kapağın tam ortasında kırmızı-siyah, devre desenli bir beyin duruyor; etrafında sıfırlar ve birler, çipler, düşen bir robot. Başlık açık: “Artificial intelligence — Acceleration, risks and backlash.” Hızlanma, riskler ve karşı tepki. Dikkat edilirse burada yalnızca “yapay zekâ gelişecek” denmiyor; gelişmenin toplumsal ve siyasi bir tepki doğuracağı da baştan kabul ediliyor.

Hatırlayalım; derginin eski gelecek kapaklarında teknoloji genellikle ilerlemeyi, refahı, hızı temsil ederdi. Burada ise beyin, füzelerin, para destelerinin ve kumar fişlerinin arasına yerleştirilmiş. Teknoloji, sorunları çözen bağımsız bir güç olarak değil, mevcut mücadelelerin yeni zemini olarak çizilmiş.

Belki de kapağın en açık kişisel göndermesi bu bölgede yer alıyor. Kırmızı bir roketi işaret eden adam, bir şarj istasyonuna bağlı otomobil tarihinin en iğrenç dizaynlı aracı Cybertruck silueti, sol üstte bir uydu ve uzay yürüyüşü yapan bir astronot. Bu parçaları birleştiren anahtar, Standage’ın giriş yazısında: Uzaya bilgisayar yerleştirmek isteyen bir roket girişimcisi, dünyanın ilk trilyoneri oldu. İsim verilmese de kimden söz edildiği belli. Kapakta yapay zekâ ile uzay ekonomisi ayrı temalar değil; aynı servet ve aynı iddia üzerinden birbirine bağlanıyor.

Hemen yukarıda, klasik sütunlu bir merkez bankası binasının yanında, keskin bir kırmızı okla aşağı inen bir ızgara var. İlk bakışta çöken bir borsa grafiği. Ama bu kareli ızgara bir güneş paneline de benziyor ve bu çift anlam büyük olasılıkla bilinçli. Dergi, zengin ülkelerin kamu borçları yüzünden tahvil piyasalarında sarsıntı bekliyor; yapay zekâ şirketlerinin borçlanmasını ve olası bir piyasa düzeltmesini de ayrıca vurguluyor. Yanındaki kumar fişleri ise bu ekonominin ne kadarının üretim ne kadarının bahis olduğunu sorgulatıyor.

Kanaatimce kapağın sorusu bence şu: Teknolojik gelecek vaatleri büyürken, onları taşıyan finansal ve siyasi düzen ne kadar sağlam? Bir de açıkça söylenmeyen fakat çağrıştırılan bir soru var. Yapay zekânın asıl siyasal etkisi insanların işlerini değiştirmesi olmayabilir; toplumların neye inanacağını, hangi bilgiye güveneceğini ve gerçekliği nasıl tanımlayacağını değiştirmesi olabilir. Bu, gazetecilik için de başlı başına bir varoluş meselesi.

Savaşın artçıları enerji yollarına ve küresel ekonomiye uzanıyor.

Zincirlenmiş tanker

Kapağın alt yarısı bir savaş alanı. Bir yamaca dizilmiş füzeler, birbirine ateş açan tanklar, patlamalar, yıkılmış binalar, laboratuvar tezgahının altına sıkışmış insansız hava araçları ve kanat kanada uçan savaş uçakları. Başlık odaktaki coğrafyayı açık ediyor: “After Iran — Regional and global reverberations.” İran’dan sonra, bölgesel ve küresel yankılar.

Ama bu bölümün en anlamlı imgesi bir silah değil, bir gemi. Kırmızı boyanmış bir denizde, zincirlerle sarılmış bir tanker duruyor. Zincir, hareketin engellenmesinin en yalın simgesi. Bu sayfayı okurken akla ilk gelen yer Hürmüz Boğazı; dünya petrolünün ve sıvılaştırılmış gazının büyük bir kısmının geçtiği o dar su yolu. Kapağın tanıtıldığı günlerde Hürmüz’de bir geminin yandığına dair haberlerin gelmesi, bu okumayı spekülasyon olmaktan çıkarıyor.

Anlaşılan o ki dergi, İran savaşının artçı şoklarını yalnızca askeri bir mesele olarak görmüyor. Enerji fiyatları, gübre kıtlığı ve onun arkasından gelen gıda güvensizliği aynı zincirin halkaları. İran’ın içinde ise daha sert bir baskı dönemi bekleniyor. Kremlin kulesinin yanında kırılıp sızıntı yapan boru hattı da enerji jeopolitiğinin bu tablodaki öteki yüzü.

Kapağın buradaki asıl sözü kompozisyonda gizli. Savaş bir kutuda, ekonomi başka bir kutuda durmuyor. Aynı dairenin içinde birbirlerinin şartlarını etkileyip değiştiriyorlar. Cephedeki bir füze, binlerce kilometre ötedeki bir çiftçinin gübre faturasına dönüşüyor. Br tür kelebek etkisi.

Bence bu çizimler belirli bir saldırının tarihini, hedefini ya da sonucunu söylemiyor. Bir savaş ilanı değil, sürekli bir çatışma ihtimali resmediliyor. Derginin önümüzdeki yılın riskleri arasında saydığı Tayvan meselesinin kapaktaki tek izi ise, sol kenardaki gözetim kamerası altında bir kalabalığa hitap eden Çin bayrağı. Tayvan’a doğrudan bir gönderme yok; risk, varlığını sessizliğiyle hissettiriyor.

Sandık ve sokak aynı karede; demokrasi ise baskı tehdidi altında.

Le Pen sorusu

Kapağın en zekice kurgulanmış bölümü, sağ taraftaki Avrupa sahnesi. Başlık bir kelime oyunu: “Populism on the rise — What is mightier than Le Pen?” İngilizcede “pen” kalem demek; soru, “kalem kılıçtan keskindir” (the pen is mightier than the sword) atasözünü tersinden çağırıyor. Le Pen’den daha güçlü olan ne?

Kelime oyunu başlıkta bitmiyor. Kumar fişlerinin hemen yanında, kolayca gözden kaçabilecek üç Yunan harfi var: πεν. Latin harfleriyle okunduğunda çıkan kelime, yine “Pen”. Hemen yanındaki zeytin dallı heykel ise bazı yorumlarda sanıldığı gibi Özgürlük Anıtı değil; Paris’teki Place de la Republique’te yükselen Marianne, yani Fransız Cumhuriyeti’nin bizzat kendisi. Heykelin etrafını sarmış kalabalık, Haussmann tarzı binalar ve sağda bir sandığa atılan oy pusulası, sahneyi tamamlıyor.

Dergi bu konuda bence çok açık: 2027’de Avrupa’nın büyük sorusu, Fransız seçmenlerin Marine Le Pen’i cumhurbaşkanı seçip seçmeyeceği. Böyle bir sonuç, AB’nin Fransa-Almanya uyumlu motorunu bozabilir ve Fransa’nın kamu maliyesine dair endişeleri tahvil piyasalarında keskinleştirebilir. Belki bu bir seçim sonucu bildirimi değil, derginin ciddiye aldığı bir senaryo. Kapağın sorduğu soru da yalnızca “kim kazanacak?” değil; “bir seçim sonucu kurumları, ittifakları ve piyasaları ne ölçüde sarsabilir?”

Bu sahnede bir ayrıntı, “kapakta demokrasi yok” diyen yorumları da cevaplıyor. Sandığın hemen yanında, sanki üzerine basmaya hazırlanan ağır bir asker postalı duruyor. Oy, kalabalık, Cumhuriyet heykeli ve postal aynı köşede. Demokrasi kapakta var ve tehdit altında gösteriliyor.

Bu kısım için şöyle bir eleştiride bulunabiliriz belki: Demokrasi burada yalnızca sandık ve sokak olarak çizilmiş. Hukuk devleti, bağımsız yargı, basın özgürlüğü, yani demokrasiyi seçimler arasında ayakta tutan kurumlar görünmüyor. Kendi ülkesinde seçimlerin yapıldığı ama hukukun ve basının adım adım tasfiye edildiği bir süreci yaşamış biri için bu eksiklik küçük değil. Malum, sandık demokrasinin kendisi değil, sadece kapısından ibarettir.

İklim ve enerji krizinin yükü, en kırılgan insanların hayatına da yansıyor.

Türbin, şırınga, kemer ve projektör

Bir tür gelenektir bu geleneksel kapağı ilk kez görenler genellikle büyük temaları yakalar ama asıl zekâ küçük ayrıntılarda.

Mesela iklimde gizli ironi var.  Sol ortada yanan bir orman ve alevlerden kaçan bir geyik var; sağ en altta ise yükselen bir termometre. Başlık: “Climate change — Hottest year ever, again.” Yine şimdiye kadarki en sıcak yıl. Bu, gerçekleşmiş bir ölçüm değil, ileriye dönük bir beklenti. Ama asıl ilginç olan termometrenin yanındaki ikili: Yanan bir petrol varili ve dönen rüzgar türbinleri. Derginin tezlerinden biri, Trump’ın farkında olmadan yenilenebilir enerjinin en büyük satış temsilcisine dönüştüğü. İran savaşının sebep olduğu petrol şoku, ülkeleri ithal yakıttan kaçış yolları aramaya itiyor. Varil ve türbin bu yüzden yan yana: Biri krizin, öteki ondan doğan fırsatın simgesi.

Şırınga ve haplar da enteresan. Merkezdeki beynin solunda dev bir şırınga ve saçılmış kapsüller duruyor. Bunlara genel olarak “biyoteknoloji” demek kolay ama büyük ihtimalle çok daha somut bir şeye işaret ediyorlar: Ozempic ile başlayan GLP-1 zayıflama ilaçları ve onların yeni hap formları olabilir mi mesela? Dergi bu ilaçların tüketim alışkanlıklarını, sağlık harcamalarını ve uzun ömür araştırmalarını dönüştürdüğünü düşünüyor olabilir. Laboratuvar tezgahının hemen yanındaki ruj ve kozmetik ürünleri de bu dönüşümün bedene ve güzellik endüstrisine uzanan ucunu gösteriyor.

Hindistan Kapısı bana çok ilginç geldi. Ortanın solunda, robotun ve çiplerin arasında bir zafer takı yükseliyor. Bu, Delhi’deki India Gate. Kapağın üzerine yazılan pek çok yorumda Hindistan’ın adı bile geçmiyor. Oysa yerleşim bence anlamlı. Hindistan, yapay zekâ ve teknoloji rekabetinin tam içinde, ikili kodun yağdığı bölgede çizilmiş.

Elbette böylesi bir kapakta Hollywood olmazsa olmazdı. Sol altta eski tip bir sinema kamerası ve film şeritleri var. Başlık: “Hollywood reboots — Franchise fatigue.” Bunu genel bir Hollywood eleştirisi olarak okumak mümkün ama bence klasik film yapımcılığı yavaş yavaş tarihe karışacak. Yapay zeka gerçek prodüksiyonlarla ortaklaşa film üretimine geçerek, klasik film üretimi dönemini kapacaklar. 

Göç ve en diptekiler. En altta üç çadır, çömelmiş bir anne ve çocuk, başını ellerine gömmüş bir insan ve sıraya girmiş bir kalabalık. İklim, savaş ve yoksulluğun ortak sonucu olan yerinden edilmişlik, iltica, mültecilik kapağın tam tabanına yerleştirilmiş bir tür sessiz temel.

Türkiye nerede?

Türk okurun bu kapağa bakarken soracağı ilk soru belli. İlk cevap da kolay: Açıkça tanımlanabilecek bir Türk siyasi figürü ya da kesin bir Türkiye sembolü yok. Ama “kapakta Türkiye yok” demek de fazla kesin olacaktır.

Şimdi sağ üst köşeye bakın. Kırmızı bir zeminin üzerinde beyaz bir hilal ve bir yıldız duruyor. Deve ve hurma ağaçlarıyla birlikte bu sahne öncelikle bir çöl gecesini; Körfez’i, genel olarak Orta Doğu’yu ve İran savaşının coğrafyasını anlatıyor. Ancak renkler ve sembol düzeni, bize ister istemez kendi bayrağımızı çağrıştırıyor.

Bu belirsizliği bir “gizli mesaj” diye sunmak doğru olmayacaktır elbette; sanatçının niyetine dair elimizde bir delil yok. Ama belirsizliğin kendisi anlamlı değil mi? Türkiye bu kapakta bir özne olarak değil, bir komşuluk olarak var belki de: Hilal ile yıldızın Körfez’in çöl gecesine karıştığı, Kremlin’in boru hattının hemen altında, Avrupa’nın sandık sahnesinin yanı başında.

Aslında bu konum, Türkiye’nin 2027’deki yerini de tarif ediyor. İran savaşının bölgesel sonuçları, enerji ve gıda fiyatları, Avrupa’daki popülist dalga, Rusya’nın güvenlik politikaları ve yapay zekânın getireceği ekonomik dönüşüm; bunların hepsi Türkiye’yi doğrudan etkileyecek başlıklar. Türkiye bu haritada hem her yerde, hem hiçbir yerde bile diyebiliriz! Belki de bir ülkenin dünya sahnesindeki ağırlığını, böyle bir kapakta ne kadar belirgin çizildiğiyle ölçmek gerekiyor.

Kristal küre ve teleskop

Alt kısımda, kolayca gözden kaçabilecek küçük bir imge var: ışık saçan bir kristal küre. Hemen solunda ise gökyüzüne teleskop çevirmiş bir gözlemci. Bir gelecek tahmini sayısının içine falın en bilinen sembolünü yerleştirmek, kendi iddiasına gülümseyen bir öz gönderme gibi duruyor. Biri bilimin yöntemiyle bakıyor, öteki kehanetin. Kapak, ikisinin arasındaki mesafeyi okura hatırlatıyor.

Bence bu kısım kapağı yorumlayacaklar için de bir uyarı. Her küçük şekle tek ve kesin bir karşılık bulmaya çalışmak yanıltıcı olacaktır. Kremlin’in yanındaki atlı figür, Putin’in meşhur at üstü fotoğraflarını çağrıştırabilir; kovboy şapkası ise Amerikan imgelemine işaret ediyor olabilir. Bir figürü belirli bir lidere, bir saati belirli bir savaş tarihine bağlamak için görsel benzerlikten fazlası gerekiyor.

Karar verenlerle bedel ödeyenler aynı resmin farklı katmanlarında.

Ezcümle: Kuralları henüz yazılmamış bir dünya

Bu kapağı tek bir cümleyle özetlemem gerekse şöyle derim: Dünya yeni bir düzene doğru ilerliyor ama o düzenin kurallarını kimin yazacağı henüz belli değil.

Kapakta neredeyse her şey hareket hâlinde. Füzeler uçuyor, grafikler düşüyor, alevler yükseliyor, ordular ilerliyor, roketler fırlıyor. Ama hiçbir yerde bu hareketin insanlığı daha iyi bir yere götürdüğüne dair açık bir işaret yok. Trump’ın kum saati akıyor, Le Pen’in sandığı bekliyor, İran’ın tankeri zincirde, yapay zekâ beyni ise hepsinin ortasında atıyor. Her şey bitmek üzere olanla henüz başlamamış olanın arasında asılı duruyor.

Gramsci’nin cümlesine geri dönersek; eski ölüyor, yeni doğamıyor. Peterson’ın çizdiği dünya, tam da bu fetret döneminin marazi belirtileriyle dolu.

Bu enteresan kapağın yorumunu bir eleştiriyle tamamlamak isterim. Bu kapakta dünya, büyük ölçüde liderler, piyasalar, silahlar ve teknolojik rekabet üzerinden anlatılıyor. Sıradan insan ise ya bir seçmen ya bir kalabalık, ya da bir çadırın önünde çökmüş bir göçmen olarak görünüyor. Bu yüzden kapak yalnızca “dünya nereye gidiyor?” sorusuna değil, “dünyaya kimin gözünden bakılıyor?” sorusuna da açık. İnsanlık kendi geleceğini belirleyebilecek teknolojik güce hiç bu kadar yaklaşmamıştı; buna karşılık bireyin o gelecek üzerindeki sözü hiç bu kadar tartışmalı hâle gelmemişti.

Hasıl-ı kelam belki de kapağın asıl sorusu 2027’de ne olacağı değil; ilerleme dediğimiz şeyin hâlâ insanlığın yararına işleyip işlemediğidir! 

Not: Bir Başkadır serisine Patreon hesabımızda devam ediyoruz. Merak edenler şuradan okuyabilir. 

Bonus: Kehanet haritası

Yukarıdaki kapak yayımlandıktan kısa bir süre sonra sosyal medyada başka bir görsel dolaşmaya başladı. Dergi kapağıyla hiçbir ilgisi yok gibi görünse de aslında yukarıda anlattığımız her şeyin küçük ama çarpıcı bir sağlamasıydı bu görsel. Tarz olarak da sanki derginin yayını gibi gösterilmeye çalışılan bu görseli değerlendirme olarak eklemeyi uygun gördüm. 

Görselin ortasında The Economist’in 2027 kapağı duruyor. Ama bu kez bir saat kadranının içine yerleştirilmiş. Etrafında 12i ay ve 52 hafta dönüyor. Altında da iddialı bir slogan var: “52 Weeks to Understand the World in 2027”, yani 2027’yi anlamak için 52 hafta. 

Her haftaya bir tema iliştirilmiş. Ocak’ın ilk haftası “Trump: The final chapter”, şubat Ukrayna ve Tayvan, mart borsalar ve bankalar, eylül füzeler ve nükleer caydırıcılık. Görüntüyü paylaşan biri de üzerine kırmızı harflerle bir not eklemiş: “!! WARNING TO INVESTORS !!” Sarı bir ok ve mavi bir daire de mart ayının ortasını işaret ediyor. O haftalarda “borsa düzeltmesi riski”, “bankalar ve finansal istikrar”, “enflasyon, faiz ve borç” yazıyor.

İlk bakışta dergiden sızmış gizli bir yol haritası gibi duruyor durmasına oysa bildiğim kadarıyla The Economist böyle bir takvim yayımlamadı. “The World Ahead” 40 yılı aşkın süredir temalarla düşünen bir yayın; hiçbir dönem haftalara tarih atayan bir kâhin defteri olmadı. Görselin kendisi de bunu ele veriyor zaten. Haddizatındoa biraz dikkatli bakan herkes sahteliğin izlerini hemen görür:

Mesela takvim kendi içinde tutarsız. W51 iki kez, W41 iki kez, W11 iki kez geçiyor. W33 tam dört ayrı yerde beliriyor. W32, W37’den sonra geliyor. W25’ten W34–36’ya, W42’den W49–50’ye kadar pek çok hafta ise hiç yok.

Kelimeler kopmuş gidiyor!. “Bietechnology”, “Electric vehiicles”, “Afriçy”, “Rdrica: and global compe ition”. Bunlar bir editörün gözünden kaçmış yazım hataları değil; yapay zekâ görsel üreticilerinin harfleri yarı yarıya çözülmüş o tanıdık izleri.

Kapak tekraren çizilmiş. Ortadaki illüstrasyon Peterson’ın çizimi değil, onun bulanık bir kopyası. Az önce konuştuğumuz “πεν” harfleri bile şekil değiştirmiş.

Yani karşımızda iki katmanlı bir uydurma var. İlk katmanda, gerçek bir kapaktan yola çıkarak bir yapay zekâya üretilmiş sahte bir “resmî takvim” var. İkinci katmanda ise bu sahte takvimi alıp ona bir yatırım tavsiyesinin aciliyetini yükleyen bir el.

Asıl öğretici olan, bu uydurmanın nasıl çalıştığı. Görseldeki temaların çoğu boş değil. Dergi gerçekten tahvil piyasalarındaki sarsıntılardan, yapay zekâ şirketlerinin borçlanmasından, olası bir piyasa düzeltmesinden söz ediyor. Sahte takvim bu gerçek kaygıyı alıyor ve ona tek bir şey ekliyor: Bir tarih. “Bir risk var” cümlesi, “mart ortasında çöküş geliyor” cümlesine dönüşüyor. Dezenformasyonun en etkili tarifi de burada gizli: Gerçek bir çekirdek, sahte bir kesinlik. Olasılık bir takvime, kaygı bir alarma, editoryal analiz bir kehanete çevriliyor. Bir kere tarihlendirildikten sonra da birileri bu korkuyu satabilir hâle geliyor.

Bu işin bir de ironik tarafı var. Sahte takvimin ekim ayında bir hafta “Media: disinformation and manipulation” başlığına, yani medyada dezenformasyon ve manipülasyona ayrılmış. Temmuzda ise “Trust in institutions: a growing crisis”, yani kurumlara güvende derinleşen kriz yazıyor. Kendi varlığıyla hem dezenformasyonun hem de güven krizinin örneği olan bir görsel, bu iki tehlikeye de birer hafta ayırmış. Hiçbir karikatürist bunu bu kadar iyi kurgulayamazdı.

Kapağın ortasındaki beyni, “Acceleration, risks and backlash” başlığını ve alt köşedeki kristal küreyi hatırlayın. The Economist, yapay zekânın asıl siyasal etkisinin toplumların neye inanacağını değiştirmesi olabileceğini ima ediyordu. Aradan bir gün bile geçmeden bu ima somut bir örneğe dönüştü. Bir yapay zekâ, derginin kendi kapağını alıp onu derginin hiç söylemediği şeyleri söyleyen bir belgeye çevirdi. İnsanlar da bu belgeyi derginin “gizli planı” diye paylaşmaya başladı.

Belki de 2027 haritasında eksik olan haftayı bu bonus tamamlıyor. Çünkü önümüzdeki yılın en büyük risklerinden biri, gelecekte olacakların kendisi değil; gelecek hakkında üretilen sahte kesinliklerin, gerçek analizlerden daha hızlı yayılması.

TR724 Patreon

Bağımsız haberciliğe destek olun

TR724, okurlarının katkısıyla yayın yapıyor. Patron olarak bu haberi ve yenilerini mümkün kılın.

Patron ol

GÜNÜN MANŞETLERİ

Yorum Yap