Devletin inşa ettiği Türklük – 3

Coğrafya temelli, üzerinde anlaşılan değerler bazında tanımlanan bir kimlik olsa neler değişirdi? Çok sey!
Yazımın üçüncü bölümünde sizleri biraz beyin jimnastiğine davet edeceğim, izninizle. Ama önce şunu söylememe izin verin lütfen… Bu konuya sıcak bir gündem konusu demek zor. Çok değer verdiğim ve sevdiğim bir hoca meslektaşım ile yaptığım bir sohbette, kendisi bana haklı olarak bu konuyu neden şimdi gündeme getirmeye karar verdiğimi sordu.
Bu beni düşünmeye sevk etti. Masama oturup üçüncü bölümü yazmaya başlamadan aklımda hep bu soru vardı. Sonra şunu düşündüm. Belki de bu sorunun gündemde olmaması sorunun temeliydi. Bu soru hiçbir zaman gündeme alınmaz. Çünkü endoktrinasyonun neticelerinden en başta geleni zaten konunun gündemde dahi olmamasıdır. Ve bu yazının konusunun bir sorun teşkil etmediği sonucu, devletin inşa ettiği kimliğin sorgulanmaması demektir.
Fakat bir sorun varsa ve bu sorunu çoğunluk görmüyorsa, bu o sorunun olmadığı anlamına gelmez. O surunun varlığının radarlarımıza girmemesi ise sorunun bir parçasıdır. Sorunun 100 yılı aşkın zamandır çözülmemiş olmasının önemli nedenlerinden biri budur.
O halde sorunu “bilakis gündemlerden bağımsız olarak” gündeme getirmek gerekir. Zamanlama bu nedenle önemli değil. Akut sorunların gündem radarına girmesi, kronik sorunlar üzerine düşünmememizi gerektirmiyor. Hele ki o akut sorunlar kronik sorunlardan – gömleğin ilk düğmesinin yanlış iliklenmesinden – kaynaklanmaktaysa.
Türkiye, Irak Türkmenlerinin Irak siyasetinde adil bir şekilde temsil edilmesini ister. Türkmen gençlerinin Türkçe eğitimini de destekler. Bunun neresi yanlış olabilir ki zaten? Bana kalırsa, bir topluluğun dilini öğrenmesi, çocuklarına aktarması ve yaşadığı ülkenin siyasetinde kendi adıyla yer alması savunulabilir bir ilkedir. Tam da bu nedenle, ilkenin herkese eşit olarak uygulanmasını beklemek etik bir zorunluluk ve politik inandırıcılığın da temelidir.
Kime ve nerede uygulandığına bakmak gerekir tabii, ama ilkeyi eşit uygulamak şartıyla. Sınırın ötesindeki Türkmenler söz konusu olduğunda açıkça savunulan bu hakların, sınırın içindeki Kürtler söz konusu olduğunda uzun yıllar neden bir güvenlik meselesi sayıldığını sormak gerekmez mi? Prensipler bunu zorunlu kılmaz mı?
Dışişleri Bakanlığının 2004’te TBMM’ye verdiği yazılı bir yanıta bakalım. Bakanlık Irak Türkmenlerini soydaş olarak tanımlıyor ve Irak yeniden yapılanırken haklarının korunmasını Türkiye’yi yakından ilgilendiren bir konu sayıyor. Yirmi yıl sonra Dışişleri Bakanı Hakan Fidan, TBMM Plan ve Bütçe Komisyonu’nda Türkmen soydaşların hak ve menfaatlerini korumaya yönelik girişimlerin süreceğini söylüyor. Bakanlığın 2025’te yayımladığı bütçe kitapçığı daha da açık. Irak Türkmenlerinin ülkenin siyaset ve devlet yapısında hakça temsil edilmesini Türkiye’nin öncelikleri arasında gösteriyor.
Burada ‘soydaş’ kelimesi konuşmanın süsü değil. O adlandırmayı bir siyasi taahhüt izliyor. Üstelik Irak Türkmenleri Türkiye’nin vatandaşı oldukları için böyle bir taahhüdün konusu olmuyorlar. Türkiye’yle aralarında etnik ve dilsel akrabalık olduğu kabul edildiği için, yaşadıkları ülkedeki durumları Ankara’nın meselesi haline geliyor. Yurttaşlığın ülke sınırında bittiği yerde, etnik aidiyet bir dış politika gerekçesi olarak devam ediyor.
Peki, Irak Kürtleri? Türkiye’nin onlara neden soydaş demiyor? Hani Türk olmak soy bağı değildi? Retorik mangalda kül bırakmazken, uygulama ayrı telden çalışıyor!
Yurt Dışı Türkler ve Akraba Topluluklar Başkanlığının tutumu da bu devlet bakışını yansıtıyor ve kimlik politikalarındaki soy bağı ilkesine işaret ediyor. 2026’da kurum, Millî Eğitim Bakanlığı ve Türkmeneli Vakfı’yla birlikte Irak’taki Türkmen gençleri için 390 saatlik dijital ders içeriği hazırladığını duyuruyor. Iraklı Türkmen öğrencilere açık bir burs imkânı sunuluyor.
Türkiye’nin Irak Kürt Bölgesel Yönetimiyle elbette diplomatik ve ekonomik ilişkileri var. Ama Türkmenlerle ilişki farklı bir kurumsal zeminde yürütülüyor. Bunun nedeni algı farkıdır. Konu Irak Kürtleri olunca, Irak’ın toprak bütünlüğüne ilişkin tutum, güvenlik kaygıları ve ikili çıkarlar Ankara’nın yegâne ilgi alanı. Ama Türkmenler bizim soydaşlarımız. Türkmenlere yönelik soydaşlık onları çok farklı bir yere koyuyor. Hani Türklük üst kimlikti? Hani soy önemli değildi?
Aynı yaklaşımı 1980’lerin sonuna doğru Bulgaristan Türkleri meselesinde de gördük. Türkiye’nin Sovyet ardılı coğrafyalarda Türk soylu halkları diğer Sovyet topluluklarına öncelemesinde de keza aynı kimlik politikasının izi vardır.
Şimdi Türkiye’ye dönelim. Çünkü burası dışarıya yönelik tutumun şekillenmesindeki etnik kökenli milliyetçi tutumdan çok daha rijit ve dikkat çekici.
Hipokrasi (çifte standart ve ilkesizlik) şurada: Dışarıdaki bir topluluğun kendi dilinde eğitimi desteklenebilir bir haksa, aynı dilsel ilke içeride niçin geçerli olmuyor?
Irak Türkmenlerinin Türkçe öğrenmesi onların Irak’a aidiyetini tehlikeye atmıyorsa, Türkiye’de bir Kürt çocuğunun Kürtçe öğrenmesi neden onun Türkiye’ye aidiyetinden bir şey eksiltsin?
Mesele, Türkmenlere verilen desteği kısmak değil. Devletin sınırın ötesinde savunduğu bir ilkenin, konu kendi Kürt vatandaşlarının hakları söz konusu olduğunda unutulması veya sümen altı edilmesi.
Bu tutarsızlığı Türkiye’de linguistik – lisani – bakımdan Türk olmayan veya kendisini Türk kabul etmeyen insanlar da görüyor. “Hepimiz Türküz”, “etle tırnak gibiyiz”, ‘hepimiz kardeşiz”, “Türkçülük etnik bir kimlik değil, hepimizin üst kimliği”, “ne mutlu Türk’üm diyene”, “kız alıp kız verdik”, “1000 yıldır bu topraklarda beraber yaşıyoruz” – onlarca buna benzer kuru retorik, pratikte, yani uygulamada gördüğünüz üzere buhar oluyor!
Yahu, insan insani olarak olması gerekenleri yapmaktan imtina ediyorsa dahi, en azından asgari stratejik akla sahip olur ve rasyonel bir gelecek projeksiyonu ile bu tür çift standart uygulamaların devlete sadakati zayıflatacağını öngörür. Fakat o da yok!
Bunların daha önce yazılmamış olması yazılmaması gerektiğine dair bir gerekçe teşkil edemez.
Türklük, Türkiye Cumhuriyeti tarafından kapsayıcı ve “Türkiye’de yaşayan herkesin Türk kabul edildiği” civic bir kimlik olarak tasarlanmadı. Kökleri ve ata yurdu ulusal sınırlar dışında, ulusal sınırlar dahilindeki toprakların fethedildiği ve ülke asli unsurunun kendisini fetihçi/fatih olarak algıladığı, modern ulus-devlet konseptine gayet aykırı bir yapı üretilmiş oldu.
Bunun devletin tapusuna halel getirdiği, vatandaşı öz yurduna yabancılaştırdığı görülmedi. Bu yaklaşımın etnik Türk olmayan geniş kitlelerde devlete sadakat problemi yarattığı fark edilmedi ya da fark edilse de umursanmadı. Devlet bu miyoplukla adeta gelecekteki toplumsal huzurun altını oydu, hatta etnik mikro milliyetçiliklere sebep oldu.
Serinin devamında bu soy temelli patolojik kimlik tanımının dışarıdaki yansımalarını ele almak istiyorum.
TR724 Patreon
Bağımsız haberciliğe destek olun
TR724, okurlarının katkısıyla yayın yapıyor. Patron olarak bu haberi ve yenilerini mümkün kılın.



Öncelikle bu kıymetli yazınız ve cesur duruşunuz için yürekten teşekkür ediyorum. Bir Kürt olarak kimliğimle, Hizmet Hareketi’nin bir mensubu olarak da değerlerimle her zaman gurur duydum. Bu hakların böylesine açık, cesur ve güçlü bir şekilde dile getirilmesi beni hem duygulandırıyor hem de son derece gururlandırıyor.
İnsanların kimlikleri, inançları ve düşünceleri nedeniyle ayrımcılığa uğramadan, eşit haklara ve saygıya sahip olması gerektiğinin böylesine kararlılıkla savunulması çok kıymetli. Bu haklı sesin yükselmesi, yalnızca bugüne değil, gelecek nesillere de umut veriyor.
Adaletin, insan onurunun ve temel hakların yanında duran herkese gönülden teşekkür ediyorum. İyi ki bu gerçekleri cesaretle dile getiren insanlar var. Saygı ve minnetle…
Yayımladığınız üç yazıyı da defalarca, büyük bir dikkatle ve üzerinde düşünerek okudum. Her okuyuşumda farklı cümleler üzerinde durdum, bazı satırları tekrar tekrar düşünme ihtiyacı hissettim.
Bazen insanın zihninde ve gönlünde taşıdığı düşünceleri bir başkasının kaleminden okumak çok başka bir duygu. Yazılarınız benim için yalnızca okunup geçilecek metinler değil, üzerinde durulması ve derinlemesine düşünülmesi gereken kıymetli değerlendirmeler oldu.
Böylesine önemli meseleleri gündeme taşıdığınız, düşünmeye ve sorgulamaya vesile olduğunuz için size gönülden teşekkür ediyorum. Kaleminize, emeğinize ve yüreğinize sağlık. Yeni yazılarınızı da aynı ilgiyle takip edeceğim. Saygı ve muhabbetlerimle.
Sayın Mehmet Efe Çaman Hocam,
Önceki mesajlarımda duygu ve düşüncelerimi ifade etmeye çalıştım. Kendimi tekrar etmemek adına, bu kez yazınızda özellikle üzerinde durduğum üç önemli noktayı paylaşmak istiyorum.
Birincisi, devletin tarih üzerinden kimlik inşa etmesinin, toplumların gerçek geçmişini nasıl gölgeleyebildiği. İkincisi, ortak vatandaşlık kimliğinin, insanların kendi etnik ve kültürel kimliklerinden vazgeçmelerini gerektirmediği. Üçüncüsü ise Anadolu’nun yalnızca fethedenlerin değil, yüzyıllardır orada yaşayan ve birbirini etkileyen bütün halkların ortak mirası olduğu.
Özellikle bir savaşın sonucuyla bir toplumun tarihsel ve demografik oluşumunun açıklanamayacağı yönündeki değerlendirmeniz beni derinden düşündürdü. Tarihi yalnızca bize öğretilen şekliyle değil, sorulmayan sorular üzerinden de sorgulamamız gerektiğini bir kez daha fark ettim.
Yazılarınızı defalarca okumamın sebebi de tam olarak bu: Her okuyuşumda üzerinde yeniden düşünmem gereken bir başka noktayı keşfediyorum.
Bu önemli meseleleri tarihsel dayanaklarıyla ele aldığınız, alışılmış anlatıları sorgulamamıza vesile olduğunuz ve bizlere farklı bir bakış açısı kazandırdığınız için teşekkür ederim. Emeğinize ve kaleminize sağlık hocam. Saygılarımla.