TR724 ÖZEL | ABD Başkanı Donald Trump’ın tarihi Ankara ziyareti, iki ülke arasındaki savunma sanayii krizlerinde kritik bir dönüm noktası olarak gösteriliyor. Ancak Trump’ın iki gün üst üste yaptığı F-35 açıklamalarındaki gözle görülür söylem değişikliği, Washington’ın Türkiye politikasında “kararsızlık” veya “temkinli bir pazarlık” yürütüldüğü yorumlarına yol açtı. Zira NATO Zirvesi’nin ilk gününde Türkiye’ye F-35 satışı konusunda daha ’emin’ konuşan Trump, dün yaptığı açıklamada ise ‘düşüneceklerini, bu konuda henüz karar vermediğini’ söyledi. Erdoğan, iki günde aynı konuyla ilgili yaptığı iki açıklamada da Trump’ın 5 F-35 için söz verdiğini anlattı. Ancak Trump bu konuda tek kelime etmedi…
Ankara’da düzenlenen tarihi zirve, Türkiye ile ABD ilişkilerinde en büyük pürüz olan F-35 ve CAATSA yaptırımları konusunda hareketli anlara sahne oldu. Zirvenin ilk günü ile kapanış günü arasında ABD Başkanı Donald Trump’ın sergilediği farklı tavır ise dikkatli gözlerden kaçmadı. Zirvenin ilk günü Beştepe’de kameralar karşısına geçen Trump, oldukça net ve coşkulu bir dille Türkiye’ye yeşil ışık yakmıştı. Türkiye’nin kendilerine ‘sadık’ olduğunu hatırlatarak, CAATSA yaptırımları için, “Dostlarımıza yaptırım uygulamak istemiyoruz, bu kadar basit. Zamanı geldi, yaptırımları kaldıracağız.” diyen Trump, F-35 ortaklığı için de kapıyı sonuna kadar açmıştı. Ankara kulislerinde uçak krizinin çözüldüğüne dair güçlü bir hava estiren bu açıklamalar, savunma sanayisinde hızla bir bahar havası yarattı. F-35 alımı için CAATSA yaptırımlarının kaldırılması zorunluluk…
İkinci gün: “Henüz karar vermedim”
Ancak zirvenin kapanışında, Trump’ın üslubunda net bir “vites küçültme” ve temkinli duruş gözlendi. Türkiye’nin NATO’nun en güçlü ikinci ordusu olduğunu vurgulayan ve müttefiklik övgülerini sürdüren ABD Başkanı, F-35 satışı sorulduğunda bu kez net bir söz vermekten kaçındı. Trump, “Türkiye’ye F-35 verme konusunda henüz karar vermedim ama bu karar vermemiz gereken bir konu.” diyerek topu taca attı ve ilk günkü kesinliğini yumuşattı.
Erdoğan: “Trump sözünün arkasındadır”
Trump’ın bu geri adımı andıran açıklamasına Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Tayyip Erdoğan’dan yanıt gecikmedi. Erdoğan, ikili görüşmelerde alınan taahhütleri hatırlatarak, “Biz 5 uçağın sözünü aldık ve Sayın Trump’ın bize bu konuda ayrıca sözü var. Kendisi her zaman sözünün arkasındadır.” diyerek ABD Başkanı’na diplomatik bir jestle birlikte sorumluluğunu hatırlattı. Erdoğan, F-35’lerin teslim edilmesiyle tüm dünyanın ABD’nin sözünü tuttuğunu göreceğini belirtti.
Trump’ın Ankara’daki iki farklı yüzü, ABD iç siyasetinin ve hukuk sisteminin gerçeklerini de yeniden hatırlattı. Siyasi uzmanlara göre Trump ne kadar “istekli” görünürse görünsün, F-35 satışı ve CAATSA yaptırımlarının kaldırılması süreçlerinde tek başına mutlak yetki sahibi değil. ABD hukukuna göre CAATSA bir Kongre yasası. Trump’ın yaptırımları kaldırma veya uçak satışını onaylama kararı, ABD Kongresi’nin (Senato ve Temsilciler Meclisi) onayına ya da en azından itiraz etmemesine bağlı. Kongre’de Türkiye karşıtı olan Yunan ve Ermeni lobilerinin yanı sıra, İsrail ile ilişkiler üzerinden Türkiye’ye mesafeli yaklaşan senatörlerin Trump’ın bu hamlesini engellemek için şimdiden harekete geçebileceği belirtiliyor.
S-400’ler ne olacak?
Bu arada bir de meselenin S-400 boyutu var. Zira Türkiye’nin F-35 projesinden atılmasına neden olan S-400’ler için 2,5 milyar dolar ödenmişti. Bu para sadece S-400’lerin alımı için ödenen para… Ayrıca 6 adet F-35 için ödenen 1,25 milyar dolar var. Bunlara ayrıca ‘alternatif maliyetleri de eklediğinizde uzmanlara göre iktidarın bu hamlesinin ülkeye maliyeti 10 milyar doları bile geçiyor!
Bu konu NATO Zirvesi sonrası Erdoğan’a soruldu. F-35 tedariki bağlamında S-400’lerin geleceğinin ne olacağına ilişkin sorulan soruya Erdoğan, “Bizi izlemeye devam edin.” diyerek cevap verdi.
ANALİZ | Trump’ın F-35 vaadine ‘Kongre’ bariyeri: “Sihirli değnek sallayamaz”