Amerika’ya şekil veren göçmenler

YORUM | M. NEDİM HAZAR

Kadim tartışmalardan biridir, bir toplumun kalabalık olması onları medeniyet yapar mı? Son 50 yıl özellikle ABD bağlamında bu tartışma hep yapılır.

Pek çok feylosofa göre, kendi kültürünü, sanatını, sosyolojisini üretemeyen bir topluluk, ne kadar kalabalık olursa olsun ona medeniyet denemez.

Dolayısıyla Amerika büyük ve güçlü bir devlet olabilir ancak medeniyet değildir!

Geçtiğimiz günlerde, Amerika Göç Dairesi tarafından 1891-2003 yılları arasındaki, “Göçmenlik ve Vatandaşlığa Kabul Hizmeti Mülteci Yasası ve Politika Zaman Çizelgesi” yayınlandı. Bu çizelgeyi yorumlayan uzmanlar bugünkü Amerika’yı medeniyet olmasa da “büyük” yapan en önemli unsur olarak mültecileri gösterdi.

1891 yılında kurulan Göçmenlik Bürosu’nun bahse mevzu çizelgesini şuradan inceleyebilirsiniz.

Allied forces knew about Holocaust two years before discovery of concentration  camps, secret documents reveal | The Independent | The Independent

Bahsi geçen çizelgeye göre geçtiğimiz yüzyılın başlarında yaşanan Meksika Devrimi sonrasındaki her zulüm, baskı ve diktatör sanki Amerika’ya çalışmış.

Basit ve yüzeysel bir okuma yaptığımızda Amerika Birleşik Devletleri, dünyanın dört bir yanından zulüm ve savaştan kaçan göçmenleri kabul etme konusunda uzun bir geçmişe sahip olsa da, “mülteci” terimi, II. ABD Holokost Anıt Müzesi’ne göre (BKNZ) savaş nedeniyle yerlerinden edilmiş en az 180.000 Avrupalı, 1933’ten 1945’e kadar Amerika Birleşik Devletleri’ne gelmiş ve bu büyük dalga Kongre’nin 1948’de ilk mülteci yasasını çıkarmasına yol açmış. Bu yasa uyarınca, Birleşik Devletler, yerinden edilmiş 350.000 kişiyi daha kabul etmiş.

Şüphesiz İkinci Dünya Savaşı’ndan önce olduğu gibi, sonra da Amerikan Rüyası sebebiyle bu ülkeye göç durmamış. Sürekli olarak artarak devam etmiş.

Çünkü zulüm yeryüzünde hiçbir zaman hız kesmemiş. Özellikle geri kalmış toplumlarda zalim yöneticilerin kendi iktidarlarını pekiştirmek için yaptıkları zulümler pek çok mülteciyi göçe zorlamış.

Sözgelimi, 1959-1962 yılları arasında Başkan Fidel Castro’nun komünist hükümetinden kaçan 200.000’den fazla Kübalı ABD’ye gitmiş. Amerika Birleşik Devletleri 1975’te Vietnam’dan son birliklerini geri çektikten sonra, ABD hükümeti Vietnam, Kamboçya ve Laos’tan yüz binlerce insanı kabul etmiş. 1990’ların büyük bölümünde, Amerika Birleşik Devletleri’ne gelen mültecilerin çoğu, Sovyetler Birliği’nin dağılmasının ardından eski Sovyet ülkelerinden geldiği biliniyor.

Son yıllarda ise, bu ülkelerdeki ABD savaşları sırasında ABD hükümetine yardım eden Afganlar ve Iraklılar da dahil olmak üzere Afrika ülkeleri, Orta Doğu ve Güney Asya’dan gelen mültecilerde artış görülüyor. İstatistikler 1975’ten beri Amerika Birleşik Devletleri 3.4 milyondan fazla mülteciyi kabul ettiğini belirtiyor.

Gelin şimdi Amerika’nın bugüne gelmesini de sağlayan mültecilerinden bazılarına yakından bakalım.

İlk kadın dış işleri bakanı: Madeleine Albright

Portrait of Madeleine Albright  by Brian Williamson | VOA News

11 yaşında New York limanına indiğinde Özgürlük Heykeli’ne bakıp şöyle düşündüğünü yazdı anılarında: “Buraya çocukken geldiğimde, ilk kez New York Limanı’na yelken açmayı ve Özgürlük Anıtı’nı seyretmeyi asla unutmayacağım… Tüm mülteciler gibi, onurlu ve güvenli bir yaşam sürme umudunu ve yeni ülkeme borcumu ödeme şansım oldu.”

Ailesi o zamanlar Çekoslovakya olan yerde Nazilerden kaçtıktan sonra 11 yaşında ABD’ye gelen Madeleine Albright, Amerika’nın ilk kadın dışişleri bakanı oldu.

Üst düzey diplomat, sert konuşması, güçlü ahlaki pusulası ve ABD’nin 1999’da eski Yugoslavya’ya müdahalesini güçlü bir şekilde savunmasıyla tanınıyordu. Başkan Bill Clinton’ın altında görev yaparken, onu Yugoslav lideri Slobodan Miloseviç’e karşı NATO hava saldırılarını düzenlemeye ikna etmeye yardım ederken gördük. Sonradan  Time dergisi  “Madeleine’in Savaşı” kapağıyla çıktı!

Çek Cumhuriyeti’nde hem Nazi Almanyası hem de Sovyetler Birliği’nden çektiği acıları görmek onu istikrarlı bir Avrupa’nın güçlü bir savunucusu yaptı. NATO’nun genişlemesi için lobi yaptı ve ABD Senatosunu Polonya, Macaristan ve Çek Cumhuriyeti’nin ittifaka katılmasına izin vermeye ikna etmeye yardımcı oldu. Son olarak ölümünden bir ay önce bile, New York Times’ta Rusya Devlet Başkanı Vladimir Putin’in Ukrayna’yı işgalinin “tarihi bir hata” olacağını yazacak kadar dünya barışını düşünüyordu.

Büyülü gerçekliğin kraliçesi: Isabel Allende

Portrait of Isabel Allende by Brian Williamson | VOA News

Büyülü gerçekçiliğiyle tanınan bir yazar olan Isabel Allende, 1973’te General Augusto Pinochet tarafından yapılan bir darbenin ardından anavatanı Şili’den kaçmak zorunda kalmıştı.

Allende, darbede ölen Şili Devlet Başkanı Salvador Allende’nin bir akrabasıydı ve devrilmesinden sonra başkalarının Şili’den kaçmasına yardım etmek için hayatını riske attı. Kendisi ölüm tehditleri alınca Venezuela’ya kaçtı ve burada 13 yıl kaldı. Allende, sürgündeyken roman yazmaya başladı ve ilk kitabı The House of the Spirits’i yazdı. Bu roman, yazarın ölmekte olan büyükbabasına yazdığı bir mektup olarak başlıyordu.

O zamandan beri, 40’tan fazla dile çevrilen iki düzine kitap daha geldi. Allende’nin yazıları, feminist dozu ve sıradan ve sıra dışı olanı bir araya getiren büyülü gerçekçilik tarzıyla ünlüdür. Yazar 1987 yılında Amerika Birleşik Devletleri’ne taşındı ve 1993 yılında ABD vatandaşı oldu. 2014 yılında ABD Başkanı Barack Obama tarafından Başkanlık Özgürlük Madalyası ile ödüllendirildi.

Sinemanın ilk yıldızlarından: Marlene Dietrich

Portrait of Marlene Dietrich by Brian Williamson | VOA News

1901’de Almanya’da doğan Marlene Dietrich, hem Avrupa’da hem de Amerika Birleşik Devletleri’nde ünlü bir aktris ve şarkıcı oldu, ancak Nazizmin yükselişi onu ABD vatandaşı olmaya yöneltti.

Derin sesi ve hüzünlü bakışlarıyla tanınan Dietrich, The Blue Angel filmindeki performansıyla üne kavuştu. Daha sonra Hollywood’a taşındı ve 1930’ların ve 1940’ların en popüler film yıldızlarından biri oldu. Almanya’da Nazizmin yükselişi, Dietrich’in anavatanına dönmeyi reddetmesine neden oldu. Bunun yerine, 1939’da Amerikan vatandaşı oldu ve barış çabalarına yardım etti, Birleşik Hizmet Örgütlerine (USO) katıldı, ABD birliklerine şarkı söyledi ve Alman lider Adolf Hitler’e karşı konuştu.

BM mülteci teşkilatına göre, Dietrich’in kız kardeşinin, bildirildiğine göre Dietrich’in ABD askerlerini eğlendirmeyi bırakmasını sağlamak amacıyla Bergen-Belsen’deki bir toplama kampına gönderildiği bildirildi. İki kardeş savaştan sonra tekrar bir araya geldi.

Dehanın son temsilcisi: Albert Einstein

Portrait of Albert Einstein by Brian Williamson | VOA News

Tüm zamanların en başarılı fizikçilerinden biri olarak kabul edilen Albert Einstein, Adolf Hitler Almanya’da iktidara geldiğinde anavatanını terk etmek zorunda kaldı. Einstein, 1932’de Yahudi aleyhtarı taciz nedeniyle Berlin’deki Prusya Bilimler Akademisi’ndeki profesörlüğünden istifa etti ve Belçika’ya taşındı. Başarılı bir Yahudi fizikçi olarak statüsü, onu ihanetle suçlayan Üçüncü Reich’ın öfkesini çekti. Hayatı için endişelenen Einstein, 1933’te Princeton Üniversitesi’nde bir iş bulmak için Avrupa’dan Amerika Birleşik Devletleri’ne gitti ve bir daha asla Avrupa’ya dönmedi. 1940 yılında ABD vatandaşlığı aldı.

Einstein’ın fizik dünyasındaki başarıları listesinin ucu bucağı yok. İzafiyet Teorisi ise en bilineni. Ardından kuantum mekaniği teorisini geliştirdi ve Nobel Ödülü’nü kazandığı fotoelektrik etkiyi açıkladı. Keşifleri, yeni bir uzay, zaman ve enerji anlayışı da dahil olmak üzere bilim adamlarının dünya algısını kökünden değiştirdi

İlham veren Kürt: Heval Kelli

Portrait of Heval Kelli by Brian Williamson | VOA News

Bir mültecinin başarı hikayesidir Heval Kelli. Suriye’den bir mülteci olan Kelli, 2001 yılında Amerika Birleşik Devletleri’ne geldi ve bulaşıkçı olarak çalışmaya başladı ve daha sonra doktor oldu.

Kürt azınlığın bir üyesi olan baba Kelli, Suriye’de önde gelen bir sivil avukattı, ancak hükümet için çalışmayı reddettiğinde işkence gördü ve hapse atıldı. Serbest bırakıldıktan sonra aile, mülteci kamplarında yaşadıkları Almanya’ya kaçtı ve ardından Amerika Birleşik Devletleri’ne taşındı. Kelli, 11 Eylül 2001 saldırılarından iki hafta sonra ülkeye genç yaşta gelmişti.

Bir Piskoposluk Kilisesi grubundan yardım alan Kelli’nin ailesi, ABD’nin güneyindeki Georgia eyaletine yerleşti. Kelli, ailesini geçindirmek ve tıp fakültesi masraflarını karşılamak için bir restoranda bulaşık yıkadı. Morehouse School of Medicine’deki sınıf arkadaşları tarafından “En İlham Veren Kişi” ödülüne layık görüldü. Dahiliye doktoru olduktan ve Emory Üniversitesi’nde kardiyoloji bursu kazandıktan sonra Kelli, eski lisesinde yeni mültecilere yardım ettiği bir mentorluk programı başlattı.

Kongrede bir Somalili: İlhan Omar

Portrait of Ilhan Omar by Brian Williamson | VOA News

ABD Kongresi’ndeki ilk Somalili Amerikalı olan İlhan Omar, 1995 yılında ailesiyle birlikte iç savaştan kaçarak Amerika Birleşik Devletleri’ne geldi.

Omar, kariyerinde birçok ilke imza attı ve ABD Kongresi’ndeki ilk Afrikalı mülteci ve aynı zamanda yasama organında görev yapan iki Müslüman kadından ilki oldu. Omar ve ailesi, 8 yaşındayken Somali’den kaçtı ve sonraki dört yılını Kenya’daki bir mülteci kampında geçirdi ve ardından Amerika Birleşik Devletleri’ne geldi. Federal ofis aramadan önce Minnesota eyalet hükümetinde görev yaptı.

Omar, Capitol Hill’de “The Squad” olarak bilinen bir grubun parçası  Grup, partiyi sola kaydırmak için eski Cumhuriyetçi Başkan Donald Trump ve Demokrat Meclis Başkanı Nancy Pelosi ile tartıştı. Omar, İsrail’i eleştiren yorumları nedeniyle her iki tarafın ABD’li milletvekillerinden de tepki aldı.

Tarihini şahidi: Dith Piran

Portrait of Dith Pran by Brian Williamson | VOA News

Kamboçya doğumlu bir foto muhabiri olan Dith Pran, dünyaya 1970’lerde Kızıl Kmerlerin vahşetini tüm dünyaya gösterdi. Dith, 1979’da Kamboçya’dan kaçtıktan sonra mülteci olarak Amerika Birleşik Devletleri’ne geldi ve The New York Times için fotoğrafçı olarak çalışmaya başladı. Ülkeden kaçmaya çalışırken Kamboçya’da gördüğü canice sahnelerin dehşetini tanımlamak için “ölüm tarlaları” terimini kullandı.

Pol Pot rejiminden sağ çıkma ve sonunda Kamboçya’dan kaçma hikayesi, üç Oscar kazanan 1984 filmi The Killing Fields’ın konusu oldu. Kızıl Kmerler’in Batı etkilerine veya eğitim belirtilerine sahip görünen herkesi hedef almasıyla Dith, eğitimsiz bir köylü gibi davranarak dört yıldan fazla bir süre hayatta kaldı. Pirinç tarlalarında çalıştı, bazen her gün sadece bir kaşık pirinç yiyordu.

Dith daha sonra Birleşmiş Milletler Mülteciler Yüksek Komiserliği için iyi niyet elçisi oldu ve insanları Kızıl Kmer rejiminin tarihi konusunda eğitmek için Dith Pran Holokost Farkındalık Projesi’ni kurdu.

Müziğin dahi kızı: Regina Spektor

Portrait of Regina Spektor by Brian Williamson | VOA News

Ailesiyle birlikte 9 yaşında Rusya’dan ayrılan Regina, şarkıcı ve söz yazarı olarak ün bulacağı New York’a taşındı. Spektor, Moskova’da küçük bir kız olduğu için konser piyanisti olarak eğitim aldı ve büyükbabasından kalma Petrof piyanosunu çaldı. Rus vatandaşlarının göç etmesine izin verildiği Perestroyka döneminde ayrıldılar, ancak bir daha geri dönmemek için pasaportlarını teslim etmek zorunda kaldılar.

Bronx’a yerleştikten sonra Spektor, başlangıçta yerel sinagogunun bodrum katında bir piyano kullanarak müzik eğitimi almaya devam etti. Odağını klasik müzikten Manhattan’ın alt-folk sahnesine kaydırdı ve şehirde açık mikrofon gecelerinde performans göstermeye başladı. Yedi albüm sonra, Spektor tanınmış bir indie-pop yıldızı oldu. “You’ve Got Time” şarkısı “Orange is the New Black” dizisine tema olarak hizmet eden birkaç şarkısı TV film müziklerini yaptı.

NOT: Çizimler ünlü illüstratör Brian Williamson’a ait.

Türkiye'de bu haberi engelsiz paylaşmak için aşağıdaki linki kopyalayınız👇

2 YORUMLAR

YORUM YAZIN

Lütfen yorumunuzu yazın
Lütfen isminizi girin