Zaman hırsızları…

“Kör biri için gökkuşağının renkleri, sağır biri için kuş sesleri nasıl boşunaysa, yürekle algılanmayan zaman da öyle boşa gider, kaybolur.” Michael Ende

İLHAN YILDIRIM | YORUM

Çocukken mutluluğu küçük şeylerde bulurduk. Bir kağıt uçağı katlayıp gökyüzüne fırlatır ve dileklerimizi ona yüklerdik. Sevdiklerimizle el ele yürür, boyalı kalemlerimiz ile resimler yapar ve kağıtları karalardık. Gün içerisinde bir kaçamak yapıp çitlembik ağacına çıkar, geceleri herkes kendi evlerine dağıldığında yıldızların gümüş kahkahasını  dinlerdik.

Mahalledeki her ağacın, her taşın, her çiçeğin bir hikayesi vardı. Ne kadar çok duygu, ne kadar çok an, ne kadar çok iç görü ve ne kadar çok sevgi! O zamanlar zaman daha yavaş geçerdi. Sadece çocuklar için değil, yetişkinler için de. Zaman, yavaş ve nazikti. Şimdi yapılacak en doğru şey, kayıp zamanın izini sürmek ve unutulanları geri çağırmak. Saint Exupéry’nin dediği gibi asıl sorun ‘büyümek değil, unutmaktır.’

Hikayeler, bugünü anlamamıza ve geleceği hayal etmemize yardımcı olan yol arkadaşlarıdır! Ve Alman yazar Michael Ende’nin Momo adlı muhteşem hikayesi bu görevi mükemmel bir şekilde yerine getirir. 1973’te yayımlanan bu kitap zaman zaman okunmaya değer bir kitap. Değerli bir arkadaşımın dediği gibi, bir kitap defalarca okunmaya değmiyorsa, ilk seferde de okunmaya değmez!

Momo’nun yayınlanışından 52 yıl sonra saatimiz çok daha hızlı akmaya başladı ve kitabın mesajı daha da önemli hale geldi. Kitap, “Zaman”, “dinleme”, “şimdi ve burada” olma temalarını özenle işler. Sıradan bir şehir insanı için en sıradan olayları anlatır. Hayata karşı ilgi kaybı, depresyon ve zaman eksikliği.

Zaman, hayatımızdaki en gizemli şeylerden biridir. Augustinus için, bir bakıma ilahi varlık gibidir: Düşüncenin ötesinde verilmiştir ve “Zaman nedir?” diye sorduğunuzda kaybolur.

Michael Ende’ye göre ise o makinelerle ölçülen zaman değil, ruhumuzu zenginleştiren ve bizi daha insanca yaşamaya iten zamandır. Momo’nun hikayesinin teması tam olarak budur. Momo bize zamanın değerini ve her anın en iyi şekilde nasıl değerlendirileceğini hatırlatır.

Baş kahraman Momo, kökeni ve soyadı bilinmeyen evsiz bir kız çocuğudur. Şehrin dışındaki bir amfitiyatronun kalıntılarında yaşar. Momo için endişelenen yerel halk, yiyeceklerini ve diğer ihtiyaçlarını onunla paylaşır. O çok şanslı bir çocuk gibi görünse de, asıl şanslı olanlar etrafındaki insanlardır.

Neden mi? Çünkü Momo duyarlı ve sabırlı bir dinleyicidir.

Onları dinlediğinde garip bir şekilde mutlu olurlar. Dolayısıyla Momo, medeni toplumun sınırları dışında var olur ve doğal olarak modern insanların kaybettiklerine sahiptir. Belli ki dünyaya normal bir hayatın anlamını öğretmek için gelmiştir. Böylece Momo ve etrafındakiler birlikte çok mutlu vakit geçirirler.

Ama bir gün kasabaya siyah paltolarla, ağızlarında purolarla, gri yüzlü adamlar gelir. Bunlar Zaman Tasarruf Bankası’ndaki satış elemanları olan Duman Adamlar’dır. İnsanları boş zamanlarını ve boşa harcanan zamanlarını kısarak zamanda tasarruf etmeye ikna ederler. İnsanlar, geleceklerini daha iyi hale getireceğine inanarak, kaygıyla yaşarlar ve çılgınca zaman biriktirirler. Çocukların oyunlarını bile çalarlar; yetişkinler onları gelecek planları uğruna daha fazla ders çalışmaya zorlarlar.

Tekliflerini kabul edenler maddi olarak zengin olurlar. Ancak aynı zamanda sinirli ve telaşlı hale gelirler. Yavaş yavaş herkesin yüzü asılır ve Alice Harikalar Diyarı’ndaki tavşan gibi bir aciliyet duygu durumuna girerler. Bir anda gün biter, bir diğer anda yıl biter. Bu yüzden daha fazla zaman kazanmak için işleri daha hızlı yapmak zorunda kalırlar. Sonuçta şehir zaman hırsızları tarafından istila edilir.

Saatlerce süren içten, baldan tatlı sohbetler, çocukların peşinden koşma, gün doğumlarını ve gün batımlarını hayranlıkla izleme gibi aktiviteler, Duman Adamlar tarafından gri beton kasalarda saklanır. İnsanların hayatları gri, boş ve neşesiz hale gelir. Momo, arkadaşlarının giderek daha meşgul hale geldiğini ve zamanları çalındığı için yaşam sevincini kaybettiğini izler.

Arkadaşlarının zaman kazanma hevesini dindirmek için kaplumbağa Cassiopeia ile birlikte Zaman Efendisi’ni aramaya koyulur. Kitapta kaplumbağanın herhangi biri ile yarıştığı bir bölüm yok. Ama sonraki yarım saatte ne olacağını bilir. Yani, her zaman herkesin önünde. Michael Ende, paradoksu başka bir boyuta taşır; kaplumbağa artık öndedir. Ne kadar yavaş o kadar çabuk.

Hızlı ve yavaş kavramı asla yeni bir tema değil, kadim bir temadır. Tüm zamanların Efendisi sallallahu aleyhi vesellem, “Teenni Allah’tan, acele ise şeytandandır.” buyurur. Şeytan, peşinden gidilmesi için yolları kolaylaştırırken Allah resulü tüm hayatımızı ve yaşam biçimimizi yeniden düşünmemizi sağlar. Düşününüz ki, “An tekrarlanamaz!” (Tarkosky) dahası “Tecellide tekrar yoktur.” (İbn Arabi).

Bediüzzaman ise her anın eşsiz, güzel ve değerli olduğunu unutmamamız adına “Hakiki ömrünü bulunduğun gün bil!” der ve zamanın hayat olduğunu ve hayatın sürekli açan çiçeğini görmezden gelmememiz gerektiğini salıklar. Zira Duman Adamlar, insanları zamandan tasarruf etmeye yönlendirerek, kalplerine girip zaman çiçeklerini çalabilirler.

Dünün dünyasında ise Milan Kundera haklı olarak “Yavaşlığın keyfi nereye gitti!” diye hayıflanır. Bugün bile insanlar hâlâ yavaş yaşamayı vurguluyor ama kimse gerçekten yavaşlayamıyor. Bu gerçeği fark eden Momo, Kassiopeia’ya, “Duman Adamlar evi kuşattığında yapılacak en iyi şey nedir?’ diye sorar.

Ve cevap şudur: “Kahvaltı yapmak!”