Muhafazakar değerler ve muhafazakarlık öldü mü?

YORUM | Prof. Dr. SALİH HOŞOĞLU

Son zamanların moda akımlarından biri de dindar-muhafazakar değerlere ve bunların kaynağı olan Anadolu insanına yapılan hakaretler ve aşağılamalar oldu. Belli bir toplum kesiminin her türlü dini değere ve dindarlığa alerjisi eskiden beri müsellem idi. Ancak bu sefer durum farklı, uzun yıllarını muhafazakar değerleri savunmaya adamış niceleri bu konuda epey kafa karıştıran şeyler söylüyorlar. Malum laik çevrelerin mevcut iktidarın seyyiatı üzerinden yaptıkları muhafazakarlık aşağılamaları ve hatta dini değerlere yaptıkları saldırılar anlaşılabilir şeylerdir. Bunları çok dikkate almayabiliriz. Ancak, özellikle bu dönemde mağdur olan dindarların eleştirileri önemlidir ve irdelenmeyi hak ediyorlar. Bugünkü iktidarın muhafazakar değerlere dayanarak (doğrusu onları kanırta kanırta istismar ederek) yaptığı zulümler birçok insanda muhafazakar değerlerin “devletçi, faşizme kapı aralayan, insan hakları ve hukuk konularında yaya olduğu” kanaatini oluşturdu. Aynı şekilde muhafazakar değerlerin şampiyonluğunu yapan aydın taifesinin de hakikatsiz ve güce eğilen cinsten olduğu kanaati yerleşti. Devamlı olarak muhafazakar Anadolu insanının şimdiki iktidarı desteklediği ve ülkede yaşanan zulümlere seyirci kaldığı söylemleri de öne çıkarılır oldu.

Bu konularda yapılan eleştirileri irdelemeden önce bazı tespitleri yapmazsak çıkarımlarımız yanlış olur. Bu konuda laik çevrelerden yapılan eleştirilerin ancak binde biri dikkate alınmaya değerdir. Çünkü onlar bu günkü tablonun her halükarda en önemli katkı sunanlarıdırlar. Görüyoruz ki bu zulme uğrayanların en başında Hizmet gönüllüleri geliyor ama bu eleştirileri yapanlar ne hikmetse Hizmet gönüllülerine yapılan baskı ve zulümleri kınayamıyorlar ve hatta bazıları daha çok baskı ve zulüm yapılmasını istiyorlar. Az bir kısmı ise zoraki dillerinin ucuyla bunlara değinip kendi tezlerini seslendiriyorlar. Bu kesimlerin eleştirileri (ki çoğu doğrudur) bu nedenlerle maalesef kıymet-i harbiyelerini kaybediyorlar. En basit bir örnek olarak, Dersim Katliamı konuşulurken, orada öldürülen masum insanların Alevi olduğu için öldürüldüğü, ülkenin hepsinin Sünni yapılmaya çalışıldığı gibi saçma sapan çıkarımlarla bu katliamı muhafazakarlara fatura etmeye çalışanlar az değiller. O gün iktidarda olanlara toz kondurmama gayreti, korkusu, önyargısı (adını siz koyun) bütün gerçekliği örtüyor. Sabahattin Ali’yi öldüren ya da Kemal Tahir’i hapsedenler sanki muhafazakar ve dindar insanlarmış gibi her fırsatta dine saldıran bu kişileri ciddiye almaya gerek yok.

Sahi Muhafazakarlık Nedir? Bugün Türkiye’yi yönetenler muhafazakar mı?

Muhafazakarlığın ne olduğu konusunda derin felsefi tanımlara girmeyeceğim. Sadece şunu söyleyip geçelim. Bugün Türkiye’de iktidarın ana omurgasını oluşturan kişiler bizim bildiğimiz ve anladığımız anlamda muhafazakarlar değildiler ve hala da değiller, hiçbir zaman olmadılar, sadece bir ara olmuş gibi göründüler. Bizim anladığımız muhafazakarlığı siyaseten temsil eden Özal ve Demirel’di. Bugünkü iktidar elitlerinin kahir ekseriyeti geçmişlerinde “siyasal İslamcı” ve bizim gençlik dönemlerimizdeki deyimle “İrancı” olan kişilerdir ve bir kısmı da devr-i iktidarlarında onlara eklemlenmiş menfaatçilerdir. Bu siyasal İslamcı anlayış, dini değerleri esas aldığını iddia etse bile, bizim muhafazakar Anadolu insanı dediğimiz kişileri asla gerçek dindar olarak görmez(di). Bunlar asla demokrasiye de, halk iradesine de saygı duymazlar(dı). Bunlar hiçbir surette tarikatları ve Anadolu’da yaygın dini cemaatleri (Nur Cemaatlerini, Süleyman Efendi bağlılarını vs.) asla tasvip etmezler(di), faaliyetlerinden hazzetmezler(di) ve onlara laiklerden daha şiddetle karşı idiler. Şimdi değiştiler mi? İnsanlar elbette değişirler ve buna da saygı duyarız. Ancak “o gömleği çıkardık” dediklerinde inanmıştık! Sonuç malum.

Şu an zaten tek adam iradesi ve idaresi var ve burada da hiçbir “değer” değer ifade etmiyor. Tek değerin lidere bağlılık olduğu bu sistemde şu an mergup meta “Türk-İslam sentezi” diye ifade edilebilecek ortaya karışık bir söylem, ama sadece bir “söylem”. Burada bu söylemin “İslamcı” kısmını temsil eden anlayışı azıcık irdelemeye çalışıyoruz. Bizim toplumda hesap sorma, hesap verme kültürü olmadığı için bu kişilere “o gömleği çıkardık” dediklerinde geçmiş eylem ve söylemlerinin hesabı sorulmadan akla zarar büyüklükte bir kredi açıldı. Onlara “geçmişteki radikal söylemleri”, “birçok dindarı tekfirleri”, “İran’la olan yakın ilişkileri”, “tarikat ve cemaatlere olan bakış açılarını nasıl ve niçin değiştirdikleri”, “devlet hakkındaki söylemlerini neden ve nasıl değiştirdikleri” ve en önemlisi “gücü ellerinde toplayınca tekrar değişmeyeceklerinin garantisi” sorulmadan destek verildi ve kitlelerin bu konular bilgi sahibi olması sağlanmadı. Siyaseten yükseldikçe güç devşirmeleri dikkate alınmadı. Bundan da daha kötüsü bu kişilerin “değiştik” dedikten sonraki birçok defosu “muhafazakar” oldukları ve artık “yeni bir başlangıç yaptıkları” zehabıyla kapatıldı ve hoş görüldü. Toplum nezdinde daha önce kimseye nasip olmayan bir itibar kazanmalarına yol verildi.

Hizmet Hareketinin temel dayanağı makul muhafazakar düşünce ve Anadolu hikmeti ile yorumlanmış bir Müslümanlıktır. Makul Anadolu insanının ve makul muhafazakar düşünce tarzının birileri tarafından istismar edilmesi, tabir yerindeyse içine başka katkı maddeleri ve boş hamaset gibi zehirler katılarak adeta bütün bir toplumun ifsad edilmesi hafife alınacak bir durum değildir. “Demokrasi, halk iradesi, insanlığın ortak değerleri” gibi söylemlerle başlayıp daha sonra içine katılan en keskin radikal dinci ve ırkçı söylemlerle yabancı düşmanlığına, marjinal ulusalcılığa ve radikalizme evrilen bu gidişin daha fazla tahribat yapmaması için bu konuların açıklıkla konuşulması ve tartışılması gerekiyor. Yoksa sesi çok çıkan “kökten laik” “sözde demokrat” ve “sözde insancıl” bir kısım çevrelerin bütün kusurları muhafazakar değerlere yükleyen yaklaşımlarını alıp bunun üzerinden iktidar eleştirisi yapmak, yapılan tahribatı büyütmekten başka bir işe yaramaz. Nitekim yeni kuşaklar dini değerlere ve dine ait her şeye ciddi şekilde mesafeli durma eğilimindeler.

Bu ülkede son yüzyıl boyunca “hukukun üstünlüğünü, demokrasiyi, halk iradesini, kalkınmanın toplumun her kesimine ulaşmasını” savunanlar elitist laikler, jakoben Kemalistler ya da radikal İslamcılar mıdır yoksa Anadolu muhafazakarlığı dediğimiz değerleri savunan Ali Fuat Başgiller, Bediüzzamanlar, Nurettin Topçular mıdır? Eğer kendi doğrularımızı tarihi arkaplanıyla anlatamazsak, değerlerini kaybeden ve savrulan bir nesille yüz yüze kalacağız. Bu, Türkiye içinde ya da dışında yaşayan herkes için geçerlidir. Sadece Türkiye kökenliler için değil bütün Müslümanlar için de geçerlidir. Zira Hizmet Hareketinin temsil ettiği “herkesi kendi konumunda kabul etme, hoşgörü, birlikte yaşama kültürü, makul muhafazakarlık” gibi değerlerin silinerek bunların yerine ne konulmaya çalışıldığına bakmak lazım. Bir tarafta hala Müslüman kalmak isteyenlere “şekilci bir Müslümanlık ve radikal bir yabancı karşıtlığı” dayatılıyor. Diğer tarafta ise “din karşıtlığı, en azından dini değerlere sırt çevirme ve bunun üzerinden bir kısım İslam iddialı uygulamalara tavır alma” şeklinde bir modernlik pazarlanıyor. İlginç şekilde kamuoyu önünde bu “keskin İslamcılar” ve “laikler” çatışırken uygulamada el altından tatlı bir işbirliği yürütebiliyorlar. Siyasetin ve siyasetçilerin gerçekliklerini ve muhafazakarlığı “efradını cami, ağyarını mani” şekilde tanımlayarak işe başlanırsa daha kolay çözümler bulabiliriz diye düşünüyorum.

8 YORUMLAR

  1. Çok önemli ve değerli bir yazı…tarafları çok hassas bir bicimde tarif ediyor ve iltibasın olmamasıni istiyor…kanaatimce bu konuda yazmaya devam etmeli, konuyu daha cok acmalısınız. Sağolun hocam

  2. Yorum yapmak istedim. Ama yazıda hocanın kullandığı “kanırta kanırta” ifadesini görünce vazgeçtim.
    Maaşallah millete muhafazakarlık dersi veren Prof. sokak ağzını kullanmakta mahzur görmüyor.
    Tabii bunda TR 724 editörünün de kabahati var.
    Bir de şu soruyu soralım: İnsan prof. olunca her alanda yazma hakkını mı elde ediyor?
    Maşallah tıpçı sosyal bilimcilere ahkam kesiyor.
    Bir de bir zamanlar yazan maliye prof vardı. O da herkese ilahiyat dersi verirdi.
    Allah akıl fikir versin

    • Sayın “Önce Uslup” Maslahlı Okur,
      Eleştiri için teşekkür ederim. Bu “kanırtma” tabirini bilerek ve farkında olarak kullandım. TDK sözlüğünde kanırtmak “Büküp zorlayarak yerinden oynatmak” olarak tanımlanıyor ve tam da burada anlatılmak isteneni ifade için kullanılacak bir kelimedir. Bu sokak ağzı değildir, ayrıca sokak ağzında kullanılan terim ve tabirler de gerektiğinde bu tür yazılarda kullanılabilir.
      Burada yazdığım yazılar, bilimsel sınırlarına riayet etmekle birlikte bilimsel makale olma iddiasında değiller, bunlara popüler bilim denilebilir. Halk Sağlığı alanında doktora yaptım. Halk Sağlığı tıbbın sosyal bilimlerle iç içe olduğu bir alandır. Anlayacağınız sosyal bilimler alanında yazıp konuşacak kadar tetebbuatım var çok şükür. Bunu bir öğünç olarak söylemiyorum. Özellikle tarih ve Türkiye siyaseti ilgi alanlarımdandır. Kaldı ki tıpçı olup sosyal bilimler alanında yazmak bir nakise değil, böyle bir sınırlama da yok. En azından jeolog olan bir profesörün tarihten Darvinizme kadar her alanda konuşup yazması alkışlanırken, hiç uzmanlık alanları olmayan konularda her akşam bir televizyonda ahkam kesenler (tam da sizin ifadenize uygun şekilde) el üstünde tutulurken, bu kadar içinde yaşadığımız konularda müsadenizle biz de görüşlerimizi yazalım. Yoksa malum “laik” yada “İslamcı” kökenden gelmeyenlere bunlar yasak mı?
      İtirazınız olan konuları lütfen yazın, biz de istifade edelim. Yanlışlarımızı da görmüş oluruz. Kim yazdığına değil de ne yazdığına bakmak lazım. Ben Editörden yazılarımın Prof. Dr. ibareleri olmadan basılmasını rica etmiştim. Nitekim bu yazının başında o ibareler yok. Duanıza katılıyorum, Allah cümlemize akıl, fikir ve insaf versin.

      • hocam su cevap verirken ki efendiliginizi cok takdir ettim. Bir cok yazar okurlarin yorumuna tenezzul edip de cevap yazmazken, siz zahmet edip uzunca aciklama yapmissiniz…Sizden Allah razi olsun, hem bedenlerin hem ruhlarin doktorlugunu yapmissiniz Allah istikametten ayirmasin

  3. Değerli hocam kaleminize sağlık. Fikri anlamda yaşanan yıkımı çok güzel özetlemişsiniz. “Kanırta kanırta” kelimesini argo anlamıyla algılayanlar kendi hayal dünyalarını sorgulasınlar. Yaşananları özetlemesi açısından yerinde bir ifade olmuş. 5 yılı aşkın asıl mesleğini yapamayan doktorlardan biri olarak sizin de bu dönemde tıp dışı konuları okuyup yorum yapmanızı bir akademisyene yakışan bir iş olarak görüyorum ve tebrik ediyorum. İlmel yakin, aynel yakin bazıları için hakkal yakin derecesinde yaşadığımız ve yaşadığınız bu süreçte çoğumuz ikinci bir üniversite bitirmiş veya doktora yapmış olduk. Kimin yazdığı değil ne yazıldığı önemlidir. Bir akademisyen tıp doktorunun hele hele toplum sağlığı ile ilgili alanda uzman akademisyen birinin bu konuları yazmasını anormal karşılayanlar İbn-i Sina’nın hangi alanlarda kitap yazdığına bakması yeterlidir. Tekrar elinize sağlık. Lütfen yazmaya devam edin.

  4. Salih Hocama bu değerli yazısı için çok teşekkür ediyorum. Özellikle tıpçı olmasına rağmen cesaretle böyle bir alanda yazı yazması her türlü takrdirin üzerinde.
    Ben de biyolog olsam da iyi bir TR 724 okuyucusuyum. Yazıyla alakalı olarak bir iki sorum var. Hocamız yazılarına devam ederse bunların cevabını bekliyorum. Şimdiden teşekkürler.
    1. Muhafazakar siyasetçiler olarak Demirel ve Özal varken Menderes neden yok?
    2. Demirel’in İLKsan, Çağlar, Yahya Demirel, Murat Demirel gibi yolsuzlukları yok muydu?
    3. Özal etrafını zengin etmemiş miydi?
    4. MG ve AKP için “İrancı” gibi bir ifade kullanılıyor. Bunun delilleri nelerdir? (bence ne İrancı ne de Turancılar. Sadece paracılar)
    5. Entellektüel muhazafakarlar arasında Topçu ve Başgil sayılmış, (cemaatin % 80’i bile onları bilmez yanılıyor olabilirim, hadi % 60 olsun) ama rahmetli Üstad Necip Fazıl yok. Özel bir sebebi var mı? Yoksa sehiv mi?
    Ben de yukarıda tartışılan kelimeye baktım. TDK anlamı dışında ne yazık ki argoda da kullanılıyormuş. Sanırım bir tıpçının sosyal bilimlerle ilgili yazmasının küçük bir kazası olmuş. Çünkü mesela M. Akpınar Hocayı yıllardır takip ederim hiç bu tür ifadeler okumadım. Yine de dikkatli olmakta fayda var diye düşünüyorum.
    Tıpçı olduğunuz için (haddimi aştığım için özür dilerim, tabii ki sübjektif bir değerlendirme olabilir) kelime seçiminde daha dikkatli olmanız ve (özür dileyerek) daha bariz hatalar yapmamanız için mutlaka bir sosyal bilimciye ve edebiyatçıya okutmanızı (acizane) tavsiye ederim.
    Hürmetlerimi arz ederim kıymetli Hocam.

YORUM YAZIN

Lütfen yorumunuzu yazın
Lütfen isminizi girin