İran ve Umman’ın Hürmüz Boğazı’ndan transit geçiş yapan gemiler için bir rota üzerinde anlaştığı ve stratejik su yolunu ortaklaşa yönetmek için yapılan düzenlemeleri son aşamaya getirdiği duyuruldu.
Bu anlaşma, kilit önemdeki enerji rotasının yeniden açılması yönünde bir adım niteliği taşıyor. Ancak İran medyasına bilgi veren resmi kaynaklar, herhangi bir yumuşamanın hâlâ Washington’ın İran limanlarına yönelik kendi deniz ablukasını sona erdirmesine bağlı olduğunu vurguladı.
İran, ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta ülkeye karşı savaş başlatmasından bu yana su yolu üzerinde fiili kontrol uyguluyor ve yetkisiz gördüğü rotalardan transit geçen tüm gemileri tehdit ediyor.
ABD Başkanı Donald Trump, Tahran’ın Hürmüz’ü yeniden açmak için bir anlaşmaya varma konusunda son derece hevesli olduğunu defalarca iddia etti; ancak İran bunu yalanlayarak bunun yerine boğazın diğer yakasındaki komşusu Umman ile düzenlemeler yapacağını bildirdi.
Devlet haber ajansı IRNA’nın bildirdiğine göre, İran Dışişleri Bakanlığı Sözcüsü İsmail Bekai, “İki tarafça öngörülen rotanın coğrafi koordinatları üzerinde mutabakata varıldı ve eğer bazı üçüncü taraflar sürece engel olmazsa, iki ülkenin temel hususları ve uzlaşı noktalarını içeren ortak açıklaması da son inceleme ve taslak hazırlama aşamasındadır” dedi. Habere göre Bekai gazetecilere, Umman ile yapılan görüşmelerin ilerlediğini ancak bir uzlaşmaya varılsa bile bunun boğazın geçen tüm gemiler için güvenli hale geldiği anlamına gelmeyeceğini söyledi. Bekai, “Hürmüz Boğazı’nı güvensiz hale getiren faktörler, özellikle deniz ablukası ve İran ile çıkarlarına yönelik diğer saldırgan ve tehditkar eylemler başta olmak üzere, ABD tarafında varlığını sürdürmektedir” ifadelerini kullandı.
Risklerin altını çizen İngiltere Deniz Ticaret Operasyonları (UKMTO) Çarşamba günü yaptığı açıklamada, bir petrol tankerinin kaptanının Umman’ın Kumzar kentinin 9 deniz mili (17 kilometre) güneydoğusunda boğazdan transit geçiş yaptığı sırada iki patlama sesi duyduğunu bildirdi. Mürettebatın ve geminin güvende olduğu belirtildi.
Yemen’deki Husiler ise ayrı bir açıklamada, geçen ay krallığa abluka başlatmalarından bu yana vurulan sekizinci ve dokuzuncu gemiler olan iki Suudi petrol tankerini hedef aldıklarını duyurdu. Askeri Sözcü Yahya Seri, füzelerin Kızıldeniz’in kuzeyindeki Yanbu açıklarında “Wafa” tankerini ve Aden Körfezi’ndeki “Daisy” tankerini vurduğunu söyledi. Suudi yetkililer konuya ilişkin hemen bir yorumda bulunmadı.
Savaştan önce Hürmüz, dünya petrol ve sıvılaştırılmış doğal gaz (LNG) ihracatının yaklaşık beşte birini taşıyordu. Su yolu üzerindeki anlaşmazlığın patlak vermesinden bu yana fiyatlar defalarca sıçrama yaparak Washington üzerinde ekonomik ve siyasi baskı oluşturdu.
Boğaz üzerinde etkili bir abluka uygulayan İran, gemilerin İran kıyılarını takip eden bir rotayı izlemesinde ısrar ediyor. Bunun yerine birçok gemi boğazın karşı tarafında, Umman’a yakın bir güney rotasını tercih ediyor ve zaman zaman ateş altında kalıyor. İran, savaştan önce kullanmadığı yetkileri devreye sokarak boğazı kontrol etmek ve geçiş ücreti almak istiyor.