NATO Liderler Zirvesi’nin ikinci günü oldukça hareketli geçti. Gün, Donald Trump’ın müttefikler aleyhine söyledikleri ve İran konusundaki açıklamaları ile oldukça gergin başlarken, saatler ilerledikçe rüzgar tersine döndü. Sonuç bildirgesinde, 5. maddeye bağlılık ve işbirliği vurgusu dikkat çekti; Trump, zirveyi “harika” olarak nitelendirdi.
Rutte: “Ankara Zirvesi muazzam bir başarıyla sonuçlandı”
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, zirvenin ardından düzenlediği basın toplantısında, ittifakın “muazzam bir başarı” elde ettiğini duyurdu. Rutte, “NATO iş yapar” mesajının verildiği zirvede, müttefiklerin Başkan Donald Trump’ın liderliğini sıcak bir şekilde karşıladığını söyledi.
Rutte, zirvenin ardından yaptığı açıklamada, “Az önce Ankara’da muazzam başarılı bir NATO Zirvesi’ni tamamladık. Büyük bir birlik duygusu vardı” dedi.
Genel Sekreter, Lahey’deki zirvede alınan tarihi kararların Ankara’da uygulamaya konduğunu belirterek, “Avrupa genelinde savunma yatırımları artmaya devam ediyor. Yeni kabiliyetler devreye alınıyor, sanayi üretimini genişletiyor ve Avrupalı Müttefikler ile Kanada, ortak güvenliğimiz konusunda daha fazla sorumluluk üstleniyor” dedi.
Rutte, zirvede ittifakın modernizasyonu ve gelecek için inşa edilmesi konusunda da mutabakata varıldığını aktardı. NATO Genel Sekreteri, “NATO 3.0” olarak adlandırdıkları bu dönüşümle, ittifakın bir milyar insanı güvende tutmaya devam edeceğini vurguladı.
Rutte, zirvede 50 milyar dolarlık yeni alım anlaşması imzalandığını ve 40 milyar dolarlık “Drone Edge” girişiminin başlatıldığını açıkladı. Rutte ayrıca ittifakın yakıt tedarik zincirini güçlendirmek için 27 milyar avroluk yatırım yapılacağını duyurdu.
İttifakın bu yıl ve gelecek yıl Ukrayna’ya 70 milyar dolarlık askeri malzeme, destek ve eğitim sağlamayı taahhüt ettiğini açıkladı.
Trump önce kızdı, sonra övdü: “Harika bir toplantıydı”
Ankara’da 32 devlet ve hükümet başkanının katıldığı NATO zirvesinin ardından gazetecilere konuşan Trump, “Harika bir toplantıydı, o odada çok sevgi vardı, çok birlik vardı” dedi. Trump’ın ayrıca kapalı oturumda müttefiklere “Sizinle kalmak istiyoruz” dediği ve ABD’nin ittifakta kalma arzusunu aktardığı ifade edildi.
Trump, Ukrayna Devlet Başkanı Volodimir Zelenski ile yaptığı ikili görüşmede, “Size Patriot üretme lisansı vereceğiz. Bu harika. Artık yeterince vermediğimizden şikayet edemezsiniz” dedi.
Trump, İran konusunda, “Bu gece onlara sert vuracağız. Her gün anlaşmayı ihlal ediyorlar” ifadelerini kullandı.
Trump’ın, zirvenin açılışında Avrupalı müttefiklere yönelik eleştirilerinin ardından kapalı oturumda daha uzlaşmacı bir tavır sergilemesi dikkat çekti. ABD Başkanı, aynı gün içinde müttefiklere yönelik tehditlerden kucaklamaya geçiş yaparak değişken ruh halini bir kez daha gözler önüne serdi.
Arnavutluk’ta yapılacak bir sonraki zirvenin tarihi belirsizliğini korudu
Mark Rutte, bir sonraki zirvenin Arnavutluk’ta düzenleneceğini ancak kesin tarihin henüz belirlenmediğini açıkladı. Bazı üye ülkelerin yıllık zirve geleneğine son verilmesi yönündeki talepleri dikkat çekti.
NATO liderleri, Rusya’nın 2022’de Ukrayna’yı işgalinin Avrupa güvenliğini sarstığı son yıllarda her yıl zirve düzenliyor. Ancak 32 üyeli ittifak içindeki bazı sesler, yıllık zirve geleneğine son verilmesi yönünde çağrıda bulunuyor.
Diplomatlar, bu düşüncenin ardında, ABD Başkanı Donald Trump’ı 77 yıllık ittifakla ilgili memnun tutma zorunluluğundan kaçınma isteğinin yattığını belirtiyor. Zirve bildirisinde liderler, “Bir sonraki toplantımızı sabırsızlıkla bekliyoruz” ifadesine yer verirken, toplantının ne zaman yapılacağına dair bir tarih belirtilmedi.
NATO liderlerinden Ankara Bildirisi; 5. maddeye bağlılılık teyit edildi
NATO liderleri, Ankara zirvesinin sonuç bildirisinde ittifakın kurucu anlaşmasının 5. maddesinde yer alan kolektif savunma taahhüdüne olan “sarsılmaz bağlılıklarını” yineledi. Bildiride, “Birimize yapılan saldırı hepimize yapılır” ifadesine yer verildi.
6 maddelik ortak bildiride, Washington Antlaşması’nın 5. Maddesi uyarınca kolektif savunmaya ve transatlantik bağa olan bağlılık teyit edildi. Bildiride, “Birimize yapılan saldırı hepimize yapılır. Birlik, dayanışma ve kolektif gücümüz, özgür ve demokratik uluslardan oluşan İttifakımızdaki bir milyar vatandaş için barış, güvenlik ve refahın temeli olmaya devam ediyor” denildi.
Zirvede ayrıca, Avrupalı müttefikler ve Kanada’nın savunma harcamalarını artırdığı vurgulanırken, Ukrayna’ya 2026 yılı için 70 milyar avroluk askeri yardım taahhüdünde bulunuldu. Bildiride, İran’ın asla nükleer silaha sahip olmaması gerektiği yinelenirken, Hürmüz Boğazı’nda seyrüsefer özgürlüğüne saygı çağrısı yapıldı.
Erdoğan: “Yeteneklerimizi ittifakın hizmetine sunmanın gayretindeyiz”
Ev sahibi olarak açılış konuşması yapan Erdoğan, “Avrupa’daki en büyük kara ordusuna sahip ülke olarak yeteneklerimizi ihtiyaç duyulan aşamada ittifakın hizmetine sunmanın gayretindeyiz.” dedi.
Erdoğan, savunma sanayiindeki atılıma dikkat çekerek, Türkiye’nin üretim ve ihracat kapasitesi itibarıyla dünyanın ilk 10 ülkesi arasına girdiğini belirtti. Savunma harcamalarının gayrisafi yurtiçi hasılaya oranını 2030’dan önce yüzde 3,5 seviyesine yükseltmek için tedbirleri aldıklarını söyledi.
Erdoğan, NATO 3.0 hedefine ulaşılması için müttefikler arasındaki savunma sanayi kısıtlamalarının kaldırılması gerektiğini belirtti. Erdoğan, “Savunma Sanayi Forumu’nda bu mesajın hükümet yetkilileri tarafından vurgulanmış olmasını memnuniyetle karşılıyorum.” şeklinde konuştu. Avrupa’ya da seslenen Erdoğan, “Avrupalı müttefikler olarak kıta savunmasında daha fazla sorumluluk üstlenirken, ittifakın bütünlüğünü ve transatlantik ilişkileri zayıflatabilecek tasarruflardan da kaçınmamız gerekiyor. Burada özellikle Avrupa Birliği üyesi müttefiklerimize seslenmek istiyorum. Birliğin güvenlik alanındaki çabalarında azami fayda ancak ve ancak NATO ile gereksiz tekrarlardan kaçınılması ile olabilir. Aklın ve mantığın emrettiği bir işbirliği modeli mümkünken, birlik üyesi olmayan müttefiklerin dışlanması kısıtlı kaynakların boşa sarf edilmesine Avrupa’da hiç arzu etmediğimiz suni bölünmeye yol açacaktır” ifadelerini kullandı.
Erdoğan İran konusunda ise Trump’ı takdirle karşıladığını belirtti. “İran krizinin çözüm yoluna girmesinde sabotaj teşebbüslerine rağmen dostum Sayın Trump’ın desteklediği kararlı tutumu takdirle karşılıyorum. Hürmüz Boğazı’nın mayınlardan temizlenmesi için gerekli katkıyı vermeye hazırız.” ifadelerini kullandı.
Orta Doğu’da kalıcı barış anahtarının iki devletli çözüm olduğunu söyleyen Erdoğan, “Özellikle Gazze ve Lübnan’da sükunetin sağlanması için hepimize görev düştüğünü ifade etmek istiyorum.” dedi. Erdoğan, Rusya-Ukrayna Savaşı ile ilgili, Ukrayna’yı desteklerken, Rusya’yı da barışa yönlendirecek şekilde iletişim kanallarından istifade ettiğini ve Ukrayna Savaşı’nda Trump’ın barış vizyonunu paylaştığını dile getirdi.
Erdoğan son olarak, “Terörün tüm biçim ve tezahürleriyle mücadele konusunda tam bir dayanışma içinde olmamız gerektiğini hatırlatıyorum.” diye konuştu.
Zirve başladı; Erdoğan konuşuyor
Genel Sekreter Mark Rutte ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan NATO liderlerini resmi törenle tek tek karşıladı. Çekilen aile fotoğrafının ardından NATO Zirvesi resmen başladı. Erdoğan ev sahibi olarak açılış konuşmasını gerçekleştiriyor.
Trump, İspanya’ya ateş püskürdü
Donald Trump, NATO zirvesinin ikinci gününde Grönland ve İran konusunda ittifaka yönelik sert eleştirilerini sürdürdü. “NATO ülkeleri bize doğru davranmadı, çok üzgünüm” diyen Trump, ABD’nin orantısız şekilde ödeme yaptığını ve haksız muameleye maruz kaldığını belirtti. Grönland’ı “bizim için büyük sorun” olarak nitelendiren Trump, ABD’nin bu ülkeleri Rusya’dan korumak için büyük harcamalar yaptığını ancak karşılığında hiçbir şey alamadığını savundu. İran konusunda ise yalnızca bazı küçük ülkelerin yardım etmek istediğini, bu ülkelerin Rusya karşısında en savunmasız olanlar olduğu için tehlikenin farkında olduğunu söyledi. “Çok fazla, çok fazla ödüyoruz” diyen Trump, “NATO’ya çok üzgünüm” ifadesiyle tepkisini yineledi.
Trump memnuniyetsizliğini dile getirirken özellikle İspanya’ya ateş püskürdü. ABD Başkanı, İspanya’yı “NATO’da korkunç bir ortak” olarak nitelendirerek, yetkililerine net bir talimat verdi: “İspanya ile tüm ticareti kesin. Ziyaretler dahil, hiçbir şey istemiyorum. İspanya katılmıyor, ödemiyor. Onlarla hiçbir şey yapmak istemiyorum.” Trump, sözlerine “İzleyin, geri koşarak gelecekler. Oh, kesinlikle geri koşarak gelecekler.” diyerek devam etti.
“Danimarka, Nazilere bir günde kaybetti”
Genel Sekreter Rutte, Grönland konusunda Davos’ta ABD askeri varlığının artırılması konusunda anlaştıklarını ve bu anlaşmanın adım adım uygulanacağını belirtti. Bu sözler üzerine Trump, Grönland’ın “ABD için çok önemli, ancak Danimarka için önemli olmadığını” yineleyerek 2. Dünya Savaşı’na uzanan bir çıkış yaptı. Trump, “Danimarka, Nazilere bir günde kaybetti” diyerek Kopenhag’ın adayı koruma kapasitesi olmadığını savundu. Ardından “NATO’dan çok mutsuzum” dedi. Rutte ise Trump’a yönelik abartılı övgülerle yanıt verdi ve Trump “Bu yüzden onu seviyorum” karşılığını verdi.
Trump, İran ile ateşkesin bittiğini söyledi: “Hastalar, zaman kaybı”
Trump, İran ile imzalanan mutabakat zaptına ilişkin “Benim için bitti” dedi. “Artık onlarla uğraşmak istemiyorum, onlar pislik” diyen Trump, İran yönetimi için “Hasta insanlar, gaddar ve şiddet yanlısı insanlar” ifadelerini kullandı. ABD Başkanı, “Onlarla uğraşmak sadece zaman kaybı. Yalancılar. Onlarda bir sorun var. Kaçıklar. Benim için bitti” ifadelerini kullandı. Açıklamanın ardından brent petrol fiyatları tırmanışa geçti.
Rutte: “Dünkü görüşmeler başarılıydı, Trump’ın beklentisi adil”
NATO Genel Sekreteri Mark Rutte, görüşmeler öncesi sabah saatlerinde kapıda gazetecilere yaptığı açıklamada, ABD’nin ittifaka olan bağlılığına ilişkin endişeleri gidermeye çalıştı. Rutte, “ABD’nin NATO’ya tam bir bağlılığı var” dedi. Ancak Rutte, Trump yönetiminin ittifaka yönelik en önemli eleştirilerinden birine de değinerek, “Avrupalılar ve Kanadalıların harcamalarını ABD ile eşitlemeleri yönünde bir beklenti var. Bunun tamamen adil olduğunu düşünüyorum” ifadelerini kullandı.
Rutte, dün yapılan görüşmeleri “büyük bir başarı” olarak nitelendirirken, müttefiklerin savunma harcamalarındaki artışa dikkat çekti. Genel Sekreter, “Geçen yıl Lahey Zirvesi planlama üzerineydi, bu yıl uygulama zamanı. 2025 ve 2026’da Avrupalı ve Kanadalı müttefikler tarafından harcanan ekstra 258 milyar dolar gerçekten çarpıcı.” ifadelerini kullandı. Rutte, bunun ABD Başkanı Trump için büyük bir zafer olduğunu söyledi.
Trump, dün yaptığı değerlendirmede NATO’ya yönelik hayal kırıklığını yineleyerek, İran konusunda “çok hayal kırıklığına uğradım” demiş ve müttefiklerin savunma harcamalarını artırması gerektiğini vurgulamıştı