Avrupa Konseyi İşkencenin Önlenmesi Komitesi (CPT), 7-11 Nisan 2025 tarihleri arasında Türkiye’ye plansız bir ziyaret gerçekleştirdi. Heyet üyeleri, hükümet yetkililerinin yanı sıra Ekrem İmamoğlu’nun tutuklanmasının ardında başlayan gösterilerde tutuklanan gençleri de ziyaret etti.
CPT, dün internet sitesinden yaptığı açıklamada 7-11 Nisan arasında Türkiye’ye bir ziyaret gerçekleştirdiğini duyurdu. Ankara ve İstanbul’da birçok polis merkezini ve cezaevi kampüsünü ziyaret eden heyet, 19 Mart’tan bu yana devam eden gösterilerde gözaltına alınan ve tutuklanan bazı kişileri ziyaret etti.
CPT üyeleri, Emniyet’e bağlı çok sayıda gözaltı merkezini inceledi. Ayrıca Metris, Sincan ve Marmara (Silivri) Cezaevleri’nde bire bir görüşmeler gerçekleştirdi.
Hükümet yetkilileriyle temaslar
Heyet, ziyaret kapsamında Adalet Bakanı Yılmaz Tunç, İçişleri Bakan Yardımcısı Münir Karaloğlu, Ceza ve Tevkifevleri Genel Müdürü Enis Yavuz Yıldırım ve Emniyet Genel Müdür Yardımcısı Ömer Urhal gibi üst düzey yetkililerle bir araya geldi. Görüşmelerde son dönemdeki güvenlik uygulamaları, gözaltı prosedürleri ve cezaevi koşulları ele alındı.
Ön bulgular sunuldu, rapor bekleniyor
Ziyaretin sonunda CPT heyeti, gözlemlerine dair ön bulgularını Türk yetkililerle paylaştı. Komitenin nihai raporunun önümüzdeki aylarda açıklanması bekleniyor. Bu raporun, Türkiye’nin özgürlüklerinden mahrum bırakılan kişilere yönelik uygulamalarında uluslararası insan hakları standartlarına ne ölçüde uyduğunu ortaya koyması bekleniyor.
Gözaltına alınan ve tutuklanan gençler gözaltında ve cezaevinde kötü muameleye maruz kaldıklarını belirtmişlerdi. Saraçhane eylemlerine katıldıkları gerekçesiyle tutuklanan 102 genç hakkında 10 Nisan’da tahliye kararı verilmişti.
CPT heyetinde, Komite Başkanı Alan Mitchell’in yanı sıra Nico Hirsch, Therese Rytter ve Juan Carlos da Silva Ochoa yer aldı. Heyete ayrıca Avusturyalı insan hakları avukatı Julia Kozma ve Sırbistan’dan adli tıp uzmanı Prof. Dr. Djordje Alempijević de uzman sıfatıyla eşlik etti. Sekretaryadan da iki isim heyetin içerisinde yer aldı.
CPT nedir?
CPT, Avrupa Konseyi bünyesinde faaliyet gösteren ve taraf devletlerde işkence, kötü muamele ve insan onuruna aykırı uygulamaları önlemeyi amaçlayan bağımsız bir denetim organı. Komite, cezaevleri, gözaltı merkezleri ve diğer kapalı kurumlarda yerinde incelemeler yaparak, gözlemlerini ilgili devletlerle paylaşıyor ve tavsiyelerde bulunuyor.
İşkencenin Önlenmesi Komitesi, hazırladığı raporları ilgili devletin makamlarına sunuyor. Ardından ilgili devletten gelen cevapları bekliyor. Devletin izin vermesi halinde rapor ve cevaplar kamuoyuna çık bir şekilde yayınlanıyor. Ancak ilgili devlet onay vermezse, raporlar CPT ve ilgili devlet arasında gizli olarak kalıyor.
CPT’nin gerçekleştirdiği ad hoc (planlı olmayan) ziyaretler, belirli bir gerekçe ya da acil durum sebebiyle yapılan olağan dışı ziyaretlerdir. Bu tür ziyaretler genellikle ciddi hak ihlali iddiaları, protestolar sonrası gözaltı dalgaları ya da kamuoyunu meşgul eden gelişmeler üzerine planlanıyor. 7-11 Nisan tarihli ziyaret de, Mart 2025’teki kitlesel protestolar ve gözaltılara dair artan uluslararası endişeler üzerine gerçekleştirildi.