ABD neden kutuplaşıyor?

AYDOĞAN VATANDAŞ | YORUM

Ezra Klein’ın ‘Why We Are Polarized-Neden Kutuplaşıyoruz’ adlı eseri, günümüz Amerikan siyasetinin neden bu kadar keskin çizgilerle bölündüğünü açıklamaya çalışan nadir eserlerden biri. Klein aslında gazeteci kimliğiyle tanınan bir isim ancak kitabında kişisel tecrübelerini, akademik ve tarihsel verileri harmanlayarak Amerika’nın günümüz kutuplaşmış politik ortamını çok iyi anlatmış.

Kitabın temel sorusu şu: Amerikan toplumu neden bu kadar kutuplaştı? Demokrat ve Cumhuriyetçiler, nasıl oldu da bu denli kesin çizgilerle birbirinden ayrıştı? Ezra Klein, bu sorulara yüzeysel politik cevaplar yerine kimlik, medya, parti yapıları, seçmen psikolojisi ve tarihsel dönüşümler gibi çok katmanlı unsurları bir araya getirerek cevap vermeye çalışmış.

Klein’in özetle söylediği şu: Kutuplaşma sadece fikri bir ayrılık değil fakat, daha çok kimlikler üzerinden derinleşen bir ayrışma. Yani insanlar artık sadece farklı görüşlere sahip olmanın ötesinde; bu görüşler onların kim olduklarının bir parçası haline geliyor. Bu da karşıt fikirleri, kişisel saldırı gibi algılamalarına neden oluyor.

Bu kutuplaşmada özellikle medyanın rolü çok büyük. Özellikle sosyal medyanın ve haber kanallarının algoritmalar aracılığıyla insanlara sadece kendi görüşlerini pekiştiren içerikler sunması, kutuplaşmayı derinleştiriyor. Artık insanlar farklı görüşlere maruz kalmak yerine, kendi “bilgi balonları” içinde yaşıyor. Bu da karşıt görüşleri anlamayı değil, onları düşmanlaştırmayı beraberinde getiriyor.

Kitapta dikkat çeken bir diğer önemli nokta, Amerikan siyasi partilerinin geçirdiği dönüşüm. Eskiden her iki partide de çeşitli ideolojilerden insanlar bulunabilirken, artık partiler ideolojik olarak homojen hale geldi. Bu da partiler arası uzlaşmayı zorlaştırıyor. Klein, özellikle Cumhuriyetçi Parti’nin zamanla daha agresif bir kimlik siyasetine yönelmesini örneklerle açıklıyor. Nitekim Trump’ın göreve başlamasının ardından asker ve sivil bürokraside yapılan tasfiyeler bunun en açık göstergesi. İç Güvenlik Ajansı gibi federal kurumların resmi sosyal medya hesaplarından Demokrat Partiyi açıkça hedef alan siyasi içerikli mesajlar, gelinen noktanın hiç de iç açıcı olmadığını gösteriyor.

Kutuplaşmanın en tehlikeli biçimi, hiç şüphesiz siyasal tercihlerin kimlik haline gelmesi. Trump ise tam da bu dinamiği besliyor. Cumhuriyetçi Parti’nin; Trump liderliğinde beyaz, kırsal, Hristiyan ve geleneksel değerleri savunan bir kimlik etrafında şekillendiği malum. Bu durum, “biz ve onlar” ayrımını daha da keskin hale getiriyor.

Trump’ın ikinci döneminde bu kimlik siyaseti daha da radikalleşiyor; zira Trump artık görece bir çoğunluk meşruiyetiyle hareket ediyor. Ezra Klein, medyanın kutuplaşmayı nasıl körüklediğini açıkça ortaya koyuyor.

Trump’ın yeni medya düzenine baktığımızda bunu net bir şekilde görebiliyoruz. Elon Musk’ın sağladığı sosyal medya ortamında doğrudan seçmenle kurduğu ilişki, ana akım medyayı “düşman” ilan etmesi ve kendi bilgi evrenini yaratması, zaten bölünmüş olan bilgi ortamını daha da ayrıştırıyor.

Klein, kutuplaşmanın kurumlar üzerindeki baskısını detaylı bir şekilde anlatıyor. Uzlaşı kültürünün çökmesi, yargı bağımsızlığını aşındırma çabaları gibi meseleler kutuplaşmayı artırıyor. Trump’ın ilk döneminde kurumlarla yaşadığı çatışmalar dikkate alındığında, bu dönemde bu çatışmaların daha da keskinleşmesi ve kurumsal denge-denetleme mekanizmalarının daha fazla aşınması muhtemel.

Ezra Klein’ın bulguları, kutuplaşmanın bireylerin bilinçli tercihlerinden ziyade, sistematik olarak işleyen yapısal dinamiklerle beslendiğini gösteriyor. Trump gibi güçlü, popülist ve kutuplaştırıcı lider figürleri, bu sistematik eğilimleri daha da hızlandırma potansiyeline sahip. Dolayısıyla Trump’ın ikinci bir başkanlık döneminde hem politik arenada hem de toplumsal düzeyde kutuplaşmanın artacağı; farklı kimlik grupları arasındaki uçurumun derinleşeceği söylenebilir.

Peki bu bizi nereye götürebilir? Leave The World Behind (Dünyayı Ardında Bırak) filmi, sorduğum bu soruya bir ışık tutabilir. Filmin analizini usta sinema eleştirmeni Nedim Hazar’a bırakıyorum….

Diğer taraftan, siyasal kutuplaşmanın giderek bir kimlik kutuplaşmasına dönüşmesi, İslamofobinin artmasının nedenlerini de açıklıyor. Zira Müslüman kimliği, Trump’ın yeniden seçilmesi ve özellikle Musk’ın X platformunun algoritma stratejileriyle, ABD’de belirgin bir şekilde “öteki” olarak konumlandırılıyor.

İslamofobi, sadece dini bir önyargı olmaktan çıkıp; aynı zamanda beyaz Hristiyan-Amerikan kimliğini tanımlamak için kullanılan bir karşıtlık mekanizması haline geliyor. California ya da Texas merkezli sosyal medya hesaplarının, New Jersey’de kendi halinde bir mahalle olan ve Müslüman Arap ve Türklerin yoğun olarak yaşadığı Paterson’la ilgili sürekli nefret içerikli paylaşımlar yapmaları başka türlü açıklanamaz.

Mesela bu hesaplar, hatta bazı din adamları, Paterson’un şeriatla yönetilmeye çok yakın olduğunu yazmaktan çekinmiyorlar. Oysa şiddetli eleştirilere konu olan Paterson Belediye Başkanı Andre Sayegh Müslüman değil Katolik.

Bu süreçte Müslümanlar X platformunda sıklıkla negatif haberlerle gündeme geliyor. Çok takipçili bazı sosyal medya hesapları, İslam’ı güvenlik tehdidiyle eşleştiren anlatılarla kamuoyunu yönlendiriyor. Bu sistemli algoritma çalışmaları, kullanıcıların hâlihazırdaki önyargılarını pekiştiriyor. Böylece Müslümanlara dair korkular ve yanlış bilgiler, yankı odalarında tekrar tekrar üretilip dolaşıma sokuluyor. Bu da hem bireysel hem kolektif düzeyde İslamofobiyi besliyor.

Amerika’daki kutuplaşma, yalnızca bu ülkeye özgü bir mesele değil. Dünyanın pek çok yerinde benzer kimlik siyasetleri, benzer ayrışmalar ve kutuplaşmalar yaşanıyor. Klein’ın kitabı, bu süreçleri anlamak isteyen herkes için yol gösterici olabilir.

Siyasetin ortak sorunlara çözüm bulma çabasından çıkıp, bir savaşa dönüşmesi ortak zeminin kaybolması ihtimalini beraberinde getiriyor ve bu hiç şüphesiz toplumun başına gelebilecek en büyük felaket. Bugün Amerika’nın karşı karşıya kaldığı en büyük sorun, bu ortak zemini kaybetme ihtimalidir.